И покрај војната со Русија и засилената државна политика кон верските структури поврзани со Москва, значителен дел од свештенството на Украинската православна црква (Московска патријаршија) не брза да премине во Православната црква на Украина. Свештениците наведуваат повеќе причини – од психолошки притисок и финансиска зависност, до страв и ризик од губење на храмовите.
Свештеникот Виталиј (чие презиме не се објавува) сведочи дека уште за време на школувањето во семинарија се соочил со строг систем кој го потиснува самостојното размислување. Според него, секоја иницијатива се сметала за „дрскост“, а главното правило било не да се мисли, туку да се покорува.
„Ми велеа директно: ‘Пробај ропство – ќе ти се допадне’“, раскажува тој.
Според него, ваквата атмосфера создава зависност и неподготвеност да се излезе од воспоставените рамки.
Една од клучните причини за останување во УПЦ (МП) е финансискиот модел. Во руралните парохии свештениците често немаат стабилна плата, а дополнителни средства доаѓаат од „спонзори“ или од црковното раководство. Според соговорниците, нивото на поддршка (поврзано со Русија) зависи од лојалноста и подготвеноста да се пренесуваат одредени наративи.
Дополнителни можности се појавуваат за време на изборни кампањи, кога за поддршка на проруски политички сили се нуделе материјални бенефиции – обнова на храмови, нови куполи, црковен инвентар и богослужбени одежди.
Значаен фактор е и прашањето за сопственоста на храмовите. Како што објаснува свештеник од ПЦУ, во многу случаи храмовите не се регистрирани на верните, туку на епархиите или дури на физички лица. Во Одеската област, според него, секој втор храм не е во сопственост на заедницата.
Оттука, напуштањето на Московската патријаршија за свештеникот и за верниците често значи и губење на самиот храм.
Овој модел се градел со години преку одлуки на локалните власти, каде што и самите свештеници учествувале политички. Така храмовите постепено биле префрлувани во сопственост на Московската патријаршија.
Дури и кога државата почнала да ја ограничува активноста на УПЦ (МП), дел од имотот бил префрлан на приватни лица. Како пример се наведува случај во Биљајевската општина, каде шест парцели под храм биле пренесени на едно лице – световното име на митрополитот Агафангел.
Стравот игра значајна улога – и административен и психолошки.
„Кај нас се проповеда љубов, а не страв… А таму – ‘ќе бидеш проколнат ти и твојот род до седмо колено’. И тие зборови делуваат“, нагласува соговорникот.
Некои свештеници стравуваат и од физички последици во случај на промена на власта. Еден од нив отворено вели: „Ако дојдат Русите – вас ќе ве пуштат, а мене како предавник ќе ме стрелаат“.
Тоа значи дека преминот во ПЦУ може да доведе до губење на храмот, но и до сериозни лични последици.
Дополнително, во црковната средина се користат и религиозни закани – како проклетства или доведување во прашање на валидноста на тајните по премин.
Според Виталиј, свештениците денес често се принудени да ги прилагодуваат проповедите според публиката:
– за проукраински верници да нагласуваат „независност“;
– за проруски – единство со Москва.
Овој пристап им овозможува да избегнат конфликти и да ги задржат верниците.
Покрај тоа, постои ризик од казни – свештениците можат да бидат разрешени или преместени во сиромашни парохии за најмали прекршувања.
Дополнителен инструмент на притисок е компромитирачки материјал – лични или финансиски проблеми кои може да се користат за уцена.
Состојбата во Одеската област е показателна: од повеќе од 400 парохии на УПЦ (МП), од 2019 година само неколку преминале во ПЦУ.
Експертите и свештениците се согласуваат дека станува збор за комплексен проблем – не само идеолошки, туку систем на зависности: финансиски, административни и психолошки.
Токму тие, а не верските убедувања, денес го спречуваат масовниот премин на свештенството од УПЦ (МП) во Православната црква на Украина.
Извор: uaorthodox.com
