Грција започнува поширока програма за заштита, реставрација и промоција на православните храмови, манастири и другото византиско и поствизантиско наследство во грчкиот дел на Преспа, со вкупна вредност од околу 2 милиони евра.
Програмата ја спроведува грчкото Министерство за култура во соработка со Регионот Западна Македонија, а во нејзиниот фокус се наоѓаат островот Свети Ахил во Мала Преспа и поширокото подрачје околу Свети Герман.
Целта е заштита и реставрација на значајните црковни и археолошки споменици, но и нивно подобро поврзување со културниот и туристичкиот развој на регионот.
Грчката министерка за култура Лина Мендони, која го посети регионот, истакна дека Преспа располага со исклучително значајно византиско и поствизантиско наследство составено од храмови, манастирски комплекси, археолошки остатоци, фрески, карпести сликарства и испосници.
Таа посочи дека станува збор за културно и духовно наследство со силна прекугранична димензија, кое сведочи за вековното присуство на христијанството и монаштвото во поширокиот регион на Преспа.
950.000 евра за манастирот „Пресвета Богородица Порфира“
Еден од најголемите поединечни проекти се однесува на манастирот „Панагија Порфира“, основан на почетокот на XVI век.
За комплексот веќе се одобрени студии за реставрација и презентација на архитектонските остатоци, како и за конзервација на фрескоживописот.
Вкупната вредност на проектот изнесува 950.000 евра, а средствата се обезбедуваат од грчкото Министерство за култура и Регионот Западна Македонија.
Главниот манастирски храм датира од 1524 година, а неговиот живопис се смета за еден од значајните примери на раното поствизантиско сликарство.
Во фреските се забележуваат влијанија од уметничките школи на Костур и Охрид, а меѓу позначајните претстави се издвојува Богородица Гликофилуса.
Манастирот функционирал како машки манастир сè до Втората светска војна.
450.000 евра за храмот „Свети Апостоли“
Предвидена е и реставрација на храмот „Свети Апостоли“, кој се наоѓа на западната страна на островот Свети Ахил.
Првичната фаза на храмот се датира приближно околу 1000 година, додека во XIII век бил преуреден во трикорабна базилика.
За неговата реставрација веќе се одобрени архитектонската и статичката студија, како и дополнителни истражувања на најстарите градежни фази.
Проектот е проценет на 450.000 евра, а се планира неговото финансирање да биде обезбедено преку програмите на Регионот Западна Македонија.
Ќе се обновува и храмот „Свети Георгиј“
Интервенции се планирани и во храмот „Свети Георгиј“, еднокорабна црква од XV век.
Грчките власти предвидуваат поправки и чистење на објектот со цел негова долгорочна заштита и подобра презентација пред посетителите.
Посебно место во културното наследство на островот има и Базиликата „Свети Ахил“, изградена кон крајот на X век, која до почетокот на XV век служела како епископски храм.
Во неа се зачувани делови од фрески од XII век, како и други значајни архитектонски и археолошки елементи.
Испосници и древни фрески покрај Преспанското Езеро
Програмата не се ограничува само на класичните цркви и манастири.
Министерката Мендони ги посетила и крајезерските области кај Псарадес, каде што се наоѓаат бројни испосници и карпести фрески, кои сведочат за вековното монашко присуство во Преспа.
Меѓу нив се издвојуваат претставите на Богородица Влахернитиса од XV век, Богородица „Радост на сите“ со натпис од 1372 година, како и претставата на Свети Никола од 1827 година.
Во регионот се наоѓаат и испосниците на Мало Вознесение, Богородица Елеуса, Свети Атанасиј и Преображение Христово, во кои се зачувани параклиси, монашки ќелии и остатоци од фрескоживопис од XV до XVII век.
Поширок план за заштита на островот Свети Ахил
Покрај обновата на поединечните цркви и манастири, грчкото Министерство за култура разгледува и изработка на целосен план за управување со островот Свети Ахил.
Тој треба да ги опфати заштитата на спомениците, пристапноста, пешачките патеки, животната средина и нивното вклучување во културниот и економскиот развој на локалната заедница.
Само за подобрување и уредување на патеките и маршрутите што ги поврзуваат културните и природните знаменитости во регионот е подготвен проект вреден 120.000 евра, чија реализација се очекува да започне во септември 2026 година.
Според најавите на грчкото Министерство за култура, кога ќе се соберат проектите што веќе се реализираат и оние што се во фаза на подготовка, станува збор за програма со вкупна вредност од околу 2 милиони евра, финансирана од национални и европски средства.
Со овие инвестиции Грција настојува да го зачува богатото православно наследство на Преспа, кое со векови претставува дел од поширокиот духовен и културен простор на регионот.
Извор: Orthodoxia News Agency / Министерство за култура на Грција
