Она што во последно време се случува на нашата планета како да ја сумира и заострува кризата што ја живееме на лично, општествено, верско и политичко ниво. Настаните повеќе не се изолирани случаи, туку делови од една поширока слика во која правото, моралот и меѓународниот поредок сè почесто се доведуваат во прашање.
Впечатливо е што, било од идеолошки причини, било од сервилност кон силните, било од ладна политичка пресметка, дел од државните раководства и медиумските кругови отворено го оправдуваат упадот на специјалните сили на Соединетите Американски Држави во Венецуела, апсењето и киднапирањето на претседателот на земјата и неговата сопруга, како и нивното пренесување во затвори во Њујорк за да им се суди. Други, пак, тактички го премолчуваат настанот, однесувајќи се како тој никогаш да не се случил, или даваат нејасни и двосмислени изјави, налик на пророштвата на античката Питија.
Симптоматична е изјавата на британскиот премиер Кир Стармер дека „нема да пролее ниту една солза за апсењето на Мадуро“. Но со тоа суштината се изместува. Секој демократски ориентиран граѓанин можеби нема да сочувствува со Мадуро како личност. Но ќе сочувствува – и ќе се вознемири – ако светот почне да функционира исклучиво според правото на посилниот. Токму тука се наметнува прашањето што го постави и Жан-Ерик Шуeтел во „Фигаро“: дали САД имаат право да се однесуваат како планетарни шерифи и да интервенираат каде што ќе посакаат.
Обвиненијата против Мадуро во САД се сериозни: терористичка активност поврзана со трговија со дрога, заговор за увоз на кокаин и поседување оружје и средства за масовно уништување. Според едно толкување, апсењето се оправдува со тврдењето дека венецуелскиот претседател бил на чело на криминална мрежа која се збогатувала на штета на американските граѓани. Но суштинското прашање останува: дали една моќна држава има право еднострано да интервенира во друга суверена држава затоа што смета дека нејзините интереси се загрозени? И уште повеќе – дали навлегуваме во епоха во која државите со голема воена сила можат без последици да напаѓаат помали и послаби земји, повикувајќи се на сопствено толкување на правдата?
Вистинските мотиви зад киднапирањето на Мадуро наскоро ќе станат појасни. Клучен показател ќе биде односот на администрацијата на Трамп со привремената претседателка Делси Родригез – блиска соработничка на Чавес и Мадуро и поранешна шефица на тајните служби на Венецуела. Иако против неа се воведени санкции од Колумбија, Канада, Европската унија и Швајцарија, Трамп сепак ја избра неа, а не лидерот на либералната опозиција во егзил Марија Корина Мачадо, добитничка на Нобеловата награда за мир. Овој избор зборува сам за себе.
Посебно загрижува и прашањето за Гренланд, кој одеднаш влезе во геополитичките планови на Трамп. Станува збор за најголемиот остров во светот, богат со ретки минерали, со малобројно и мирољубиво население, автономна територија во рамките на Данска – земја членка на ЕУ, НАТО и ОН. И покрај тоа, европските лидери веќе сигнализираа дека во случај на насилна анексија, нема да ѝ пружат воена поддршка на Данска. НАТО, очекувано, би останал нем. Историјата болно потсетува на 1974 година и на Кипар – пример за тоа како сојузништвата често престануваат да важат кога се судираат со интересите на големите сили.
Во тој контекст не е без значење ниту ставот на украинскиот претседател Володимир Зеленски за Кипар, кого го опишува како „поделена држава“, иако станува збор за земја под странска окупација. Истовремено, Украина одржува блиски и зависни односи со Турција – државата што ја окупира северната половина од Кипар. Овие противречности зборуваат сами по себе.
Историјата постојано нè учи дека примената на правдата е една од најтешките човечки задачи. Егоизмот речиси секогаш го турка човештвото кон правото на посилниот – било меѓу поединци, било меѓу држави. Од пророкот Исаија, преку Христовото учење, па сè до денес, одекнува истиот повик: „Научете се на правдата, вие што живеете на земјата“.
Затоа не е случајно што зборовите на Достоевски, преку ликот на Големиот инквизитор, звучат застрашувачки современо. Кога човекот ќе ја замени духовната слобода со сигурност, интерес и леб по секоја цена, тогаш се урива старата моралност. А кога таа ќе исчезне – тогаш, како што предупредува Достоевски, „сè ќе биде дозволено“.
Автор: Јоргос Н. Папатанасопулос
Извор: vimaorthodoxias.gr
