Најавата за манифестацијата „Сусурига 2026“, поврзана со празникот Прочка, отвора сериозни прашања од православен аспект. Не станува збор за естетика, ниту за „фолклорна разноликост“, туку за суштинско духовно прашање: што му се нуди на народот како содржина и вредност, и во чиј интерес?
Прочка, во православната традиција, е длабоко покајнички празник. Тоа е ден на простување, на смирување на срцето, на подготовка за Великиот пост. Црквата го разбира овој ден како духовна граница – премин од расеаност кон трезвеност, од гордост кон смирение. Во таа смисла, секој обид овој празник да се „обогати“ со маски, ритуални огнови и симболика што нема корен во христијанското Предание, не е неутрален културен чин, туку духовно проблематична интервенција.
Од православен аспект, маскирањето не е безначајна игра. Маската во христијанската антропологија е симбол на скривање на вистинскиот лик, на избегнување на личната одговорност и покајание. Христос не нè повикува да ставаме маски, туку да го „симнеме стариот човек“ и да го обновиме ликот Божји во себе. Затоа Црквата отсекогаш била внимателна кон практики што ја разградуваат личноста во колективен спектакл.
Особено проблематично е палењето „ритуален оган“. Во православното Предание, огнот има јасна и строго определена симболика – или како божествена светлина (нестворената светлина), или како очистување преку благодат, никогаш како магиски или обреден елемент одвоен од молитва и покајание. Кога огнот се претставува како „обичај“ без духовно расудување, се враќаме на архетипи што Црквата со векови ги надминувала.
Тука се наметнува суштинското прашање:
зошто токму денес, и зошто токму сега, некој има потреба да враќа и институционално да промовира практики со јасно паганско потекло?
Православната Црква никогаш не била против народната култура, но секогаш правела јасна разлика меѓу осветена традиција и архаичен ритуализам. Она што не е преобразено во Христос, не може да се прогласи за „безопасно“. Особено не кога станува збор за млади луѓе, кои преку вакви настани учат дека духовноста е спектакл, а не подвиг.
Во 21-ви век, кога човекот и онака се соочува со духовна дезориентација, воведувањето на вакви „традиции“ не е чекор напред, туку враќање назад. Не кон корените, туку кон магиското размислување што Христовото Евангелие го разобличи и надмина.
Од православен аспект, ова не е прашање на вкус или слобода на изразување. Ова е прашање на духовна одговорност: кој го обликува јавниот простор, кои симболи ги нормализираме, и дали сме свесни дека не секоја „традиција“ е вредна да се оживува.
Црквата не повикува на забрани, туку на расудување. А расудувањето јасно кажува: Прочка не е ден за маски, туку за симнување на маските.
