Може ли човек што живее „во светот“ – со семејни обврски, работа, грижи и постојана динамика – да се зафати со умствената (умно-срдечна) молитва? На ова прашање, одговорот според зборовите на Старец Јосиф Ватопедски е јасен: да, може – и треба, доколку се пристапи со трезвеност, смирение и истрајност.
Во текстот се нагласува дека молитвата е најнеопходна и најобврзувачка духовна работа за секое разумно суштество и дека таа не се дели „догматски“ на видови. Секој начин на молитва е корисен, само доколку не води кон прелест, односно духовна самоизмама.
Зошто се вика „умствена“?
Старецот објаснува дека се нарекува умствена затоа што се врши со умот, а често се именува и како „трезвена“ (νήψις), бидејќи нејзината цел е умот да се собере, да се смири и постојано да останува насочен кон Бога.
Како наједноставна и најпрактична форма, Светите Отци ја предложиле кратката Исусова молитва:
„Господи Исусе Христе, Сине Божји, помилуј ме.“
Како се приоѓа?
Старец Јосиф истакнува дека на почетокот е добро молитвата да се кажува тивко (шепотејќи), а понекогаш и погласно, кога има внатрешен отпор и расеаност. Кога ќе се создаде навика и молитвата почне да се изговара полесно, тогаш човек може постепено да премине кон внатрешно произнесување, со целосна надворешна тишина.
Се препорачува и воспоставување редовно време во денот, секогаш приближно исто, како „добар почеток“, со нагласок на истрајноста, според апостолската поука: „во молитва бидете истрајни“.
Благослов и духовно раководство
Во поуките на Старец Јосиф јасно се нагласува дека умствената молитва не е техника ниту психолошка вежба, туку духовен подвиг кој треба да се одвива во рамките на црковниот живот.
Особено кога станува збор за умно-срдечната молитва, Светите Отци советуваат дека е потребен благослов и духовно раководство од искусен духовник, за да се избегнат прелест, самоволие и внатрешна заблуда. За оние што живеат во светот, доволно и безбедно е простото и смирено изговарање на Исусовата молитва, без барање духовни состојби, чувства или искуства.
Напредувањето во молитвата, според Старецот, не зависи од човечки напор, туку од Божјата благодат, која се дарува во свое време и по Божја волја.
Што носи молитвата во животот на човекот?
Плодовите на молитвата се постепени и тивки:
-очистување и просветлување на умот,
-зајакнување во борбата со искушенијата,
-посмирена расудливост и помалку внатрешен мрак,
-намалување на мрзеливоста и немарноста,
-зголемување на ревноста, добродетелноста и милосрдието,
-раст на верата и љубовта кон Христос.
Посебно се нагласува дека Исусовата молитва дејствува како духовна будност, преку која човек полесно се чува од падови и од внатрешни замки.
Важно предупредување: без фантазии и „слики“
Старецот строго предупредува дека при молитвата не треба да се замислува никаква слика, ниту претстава – или нешто слично. Фантазиите и замислите се пат кон расеаност и можност за прелест.
Исто така, различни „виденија“, светлини, звуци или необични појави не треба да се прифаќаат, туку да се отфрлат како можни духовни измами. Кај почетниците, присуството на благодатта најчесто се пројавува како тивка духовна радост, мирни солзи, смирен страв поради гревовите и желба за покајание.
Порака до сите верници
Текстот завршува со охрабрување дека умствената молитва е достижна за секој православен христијанин, без оглед на возраст и животна состојба – седнат, во движење, на работа, во болка или немоќ. Таа е жив и практичен начин за исполнување на Христовата заповед:
„Непрестајно молете се.“
Избор: vimaorthodoxias.gr
