Православната црква на Русија денес е изолирана од христијанскиот свет. На почетокот, изолацијата беше интелектуална и културна – одбивање на соработка во теологијата, верското образование и работата со младите со другите Цркви. Потоа, во 2018 година, поради неуспешната политика во Украина, прекин со евхаристиското општење со повеќе помесни Цркви – Вселенската и Александриска патријаршија, како и Црквите на Грција и Крит. Денес, со поддршката на војната во Украина, Црквата на Русија направи уште еден чекор кон самоизолација, изложувајќи се на остри критики.
За време на војната, РПЦ и патријархот Кирил се често во светските медиуми – но не поради осуда на војната. Напротив, се појави скандал: патријархот зборува за мир, а истовремено ја оправдува војната. Ниту еден руски епископ не ја осуди агресијата. Свештениците кои проповедаат против војната се казнувани. Ова може да биде една од најсрамните страници во историјата на руското Православие.
Како дојде до тоа заповедта „не убивај“ да биде заборавена, а воените свештеници да ги користат евангелските зборови за жртва за да ги охрабруваат војниците?
Постсоветска граѓанска религија
Ова не е случајност. Во Русија, религијата и атеизмот преминаа од спротивставеност кон синтеза.
По распадот на СССР, т.н. „црковна обнова“ се фокусираше на градење храмови, манастири и нова административна структура. Надворешно, тоа изгледаше импресивно, но не кажуваше ништо за вистинската вера што се формираше во 1990-тите и 2000-тите.
Главниот проблем беше слабата катехизација и верско образование. Поголемиот дел од верниците задржаа советски начин на размислување. Така се создаде синтеза меѓу православното и советското – она што Чапнин го нарекува „постсоветска граѓанска религија“.
Таа комбинира површни елементи од православната традиција со советска империјална содржина. Оваа синтеза беше прифатена и од државата и од дел од општеството и Црквата.
Заповедите беа заменети со т.н. „традиционални вредности“, а нивната одбрана доби карактер на апокалиптичка борба. Тоа стана основа за активностите на многу христијански организации и дел од државната политика.
Концептот „Света Русија“ во секуларен контекст се претвори во „Руски свет“, тесно поврзан со геополитичките амбиции на Владимир Путин.
Државата на местото на Бога
Државата ги презеде овие идеи и ги вгради во својата неоимперијална идеологија.
Ако Константин Велики го вовел христијанството како државна религија, Путин направи спротивно – ја испразни религијата од нејзината суштина и ја претвори во идеологија каде државата го зазема местото на божеството.
Русија не се оправдува преку визија за иднината, туку преку историјата – особено преку победата во Втората светска војна. Но, во новиот мит, војната не се гледа како трагедија, туку како повод за величење.
Празнувањето на Денот на победата се претвори во демонстрација на национална исклучителност, со елементи кои повеќе наликуваат на пагански култ отколку на православно предание.
Оправдување на војната
Идејата дека Русија секогаш е во право се пренесува од Втората светска војна на сите други конфликти, вклучително и војната во Украина.
Во руската пропаганда, војната се прикажува како одбрана од „хибридна војна“ на Западот. Оваа идеологија добива поддршка и од официјалната Црква.
Раскол и последици
Овој развој предизвика отпор кај многу православни заедници. Некои парохии во Европа ја напуштија РПЦ, а многу престанаа да го спомнуваат патријархот Кирил.
Патријархот, сепак, не ја признава оваа криза. Тој не изрази сочувство за жртвите во Украина и не повика на прекин на војната.
Како резултат, Православната црква на Украина ја прогласи својата независност.
Заклучок
Патријархот Кирил ја загуби Украина – и тоа како последица на сопствени избори.
Неговата поддршка на војната го врза за политичкиот режим, заменувајќи го Евангелието со идеологија.
Враќањето на Црквата кон нејзината вистинска мисија ќе биде возможно само преку длабока и долготрајна криза – и по промена на политичкиот систем.
Автор: Сергеј Чапнин
Соработник во Центарот за проучување на православните христијани при Универзитетот Фордхам.
Избор: gw2ru.com
