Продолжува интензивната духовна соработка меѓу Православната црква на Србија и светогорскиот манастир Ватопед, кој се наоѓа под директна канонска јурисдикција на Вселенската патријаршија. По неодамнешното принесување на Светиот појас на Пресвета Богородица во Србија, најавено е дека во Белград наскоро ќе пристигне и дел од Чесниот и Животворен Крст Господов.
На 23 октомври 2026 година, српскиот патријарх Порфириј и игуменот на светогорскиот манастир Ватопед, архимандрит Ефрем, одржаа заедничка онлајн духовна средба, која беше пренесувана преку Pemptousia TV и дигиталните медиуми на Институтот „Свети Максим“.
Главна тема на разговорот беше неодамнешниот престој на Светиот појас на Пресвета Богородица во Србија, на кој, според известувањето на грчката агенција Orthodoxia News Agency, му се поклониле повеќе од еден милион верници.
За време на разговорот беше соопштено дека дел од Чесниот Крст, кој со векови се чува во Ватопед и историски потекнува од Србија, наскоро повторно ќе биде принесен во Белград.
Патријархот Порфириј истакна дека Српската патријаршија веќе започнала постапка пристигнувањето на Светиот појас да биде востановено како посебен празник, кој би се одбележувал секоја година на 20 мај со сеноќно бдение.
Тој зборуваше и за сведоштвата на верниците кои, по поклонението пред оваа светиња, пријавиле чудесни исцелувања и други духовни искуства.
Духовна соработка со манастир под јурисдикција на Вселенската патријаршија
Овие настани привлекуваат внимание и во поширокиот контекст на меѓуправославните односи.
Имено, Света Гора, вклучително и манастирот Ватопед, се наоѓа под директна духовна и канонска јурисдикција на Вселенската патријаршија, чиј претстојател, Вселенскиот патријарх, го има првенството на чест меѓу поглаварите на помесните православни цркви.
Иако соработката меѓу Православната црква на Србија и светогорските манастири има долга историска традиција, зачестените духовни средби и заеднички активности со Ватопед отвораат прашања дали во наредниот период би можело да се очекува и пошироко приближување меѓу Белград и Константинопол.
Особено внимание привлекува јавната комуникација меѓу патријархот Порфириј и игуменот Ефрем, како и организирањето големи црковни настани во Србија со учество на светогорското братство.
Сепак, треба да се нагласи дека соработката со манастир кој се наоѓа под јурисдикција на Вселенската патријаршија сама по себе не претставува доказ за промена во официјалната црковна политика на Српската патријаршија.
За таков заклучок би биле потребни конкретни чекори и официјални ставови на црковните претстојатели.
Историската поврзаност на Србија и Ватопед
Делот од Чесниот Крст што се чува во Ватопед има особено историско значење за српскиот народ.
Станува збор за голема светиња во облик на патријаршиски крст, украсена со сребро, бисери и природни кристали, сместена во специјално изработен реликвијар.
Според историските податоци, реликвијарот бил изработен по нарачка на Стефан и Лазар Мусиќ и митрополитот Јован од Топлица, во спомен на монахињата Теодосија, односно Драгана, сестра на српскиот кнез Лазар.
Се претпоставува дека светињата пристигнала во манастирот Ватопед во текот на XV век.
Нејзиното најавено враќање во Србија, макар и привремено, претставува значаен духовен и историски настан.
Истовремено, продолжувањето на контактите меѓу Српската патријаршија и ватопедското братство останува интересно и од аспект на односите со Вселенската патријаршија.
Дали станува збор единствено за продолжување на традиционалните духовни врски или за почеток на пошироко црковно приближување, ќе покажат следните чекори на Православната црква на Србија.
Извор: Orthodoxia News Agency
