Илустрација: Вистиномер.мк
Случајот со „Сојузот на православни новинари“ (СПЖ/UOJ) открива добро разработена, транснационална шема во која православието се користи како инструмент за мека моќ и геополитичко влијание. Преку вешто менаџирање со регионалниот српски сајт и социјалните мрежи, оваа платформа успева да ја заобиколи јазичната бариера и директно да инфилтрира проруски наративи во македонскиот информативен простор. Нивната примарна уредничка цел во Македонија не е вистината, туку стратешкото сеење сомнеж кон Вселенската патријаршија за да се закочи целосната интеграција на МПЦ-ОА во православниот свет.
Пишува: Ана Анастасовска
Глобалната медиумска мрежа „Сојуз на православни новинари“ (СПЖ / UOJ), која е проруска пропагандна платформа со седиште во Украина, е директно присутна во македонскиот дигитален простор и активно ја таргетира Македонската православна црква – Охридска архиепископија (МПЦ-ОА) за остварување на руските црковно-политички интереси. Иако оваа мрежа нема посебен сајт на македонски јазик, таа дејствува во С. Македонија преку својата регионална српска филијала, преку директно следење и спинување на изјавите на македонските архијереи, како и преку инфилтрирање на нејзините содржини во локалните православни медиуми.
Оваа анализа ја демаскира организациската структура на мрежата, начинот на кој таа манипулира со македонските црковни прашања и каналите преку кои се шири во земјата.
Која е мрежата СПЖ (Сојуз на православни новинари)
Зад наизглед независните балкански портали стои една централизирана организација – Союз православных журналистов (СПЖ) или меѓународно позната како Union of Orthodox Journalists (UOJ), основана во Украина во 2015 година. Оваа организација функционира како медиумско и пропагандно крило на Украинската православна црква која е во единство со Московската патријаршија (УПЦ-МП).
Организацијата користи стратегија на „јазични клонови“. Тие создаваат привид дека во секоја европска земја постојат локални здруженија на православни новинари, но реалноста е дека сите веб-страници имаат идентичен дизајн, лого, структура и се управувани од истата централа во Киев/Москва:
- Србија и Балканот: Савез Православних Новинара (СПН)
- Албанија: Unioni i Gazetarëve Ortodoks (UGO)
- Грција: Ένωση Ορθοδόξων Δημοσιογράφων (ΕΟΔ)
- Бугарија: Съюз на Православните Журналисти
Преку нивната официјална платформа, тие отворено потврдуваат дека функционираат како глобален медиумски проект за консолидација на конзервативните десничарски православни струи.
Како мрежата е присутна и поврзана со Македонија
Пропагандното влијание на СПЖ врз С. Македонија не се случува преку физички канцеларии, туку преку три добро осмислени дигитални канали:
Посебната рубрика „Северна Македонија“ на српскиот веб-сајт (Savezpn.rs): Бидејќи немаат посебен портал на македонски јазик, српската верзија на мрежата – Савез Православних Новинара (СПН) – е примарниот геополитички инструмент за влијание во земјава. На овој сајт и на нивните канали на социјалните мрежи, како што е нивниот Инстаграм профил @savezpn, постои посебно уреднички воден таг „Северна Македонија“. Преку овој канал се филтрираат сите вести кои можат да го засилат руското црковно влијание во земјата.
Спинување на изјавите на МПЦ-ОА против Вселенската Патријаршија: СПЖ во известувањата за Македонија ја задржува линијата дека само томосот издаден од Српската православна црква (СПЦ) под диктат на Москва е валиден. За оваа цел, тие редовно ги следат македонските црковни архијереи и нивните изјави ги вадат од контекст. Порталот презема интервјуа од македонски владици, ги преведува на руски, англиски и српски, но насловите и заклучоците ги спинува така што да изгледа дека македонското свештенство е во остар конфликт со Вселенскиот Патријарх Вартоломеј.
Еклатантен доказ за тоа како оваа руска пропагандна куќа манипулира со МПЦ-ОА е нивната вест објавена под наслов: „Македонски епископ: Фанарот бара да не се признае ПЦУ, туку да се сослужува со неа“.
Оригиналниот контекст во Македонија: Во изјава за домашните медиуми, македонски владика смирено објаснува дека во тековните преговори со Вселенската патријаршија (Фанарот) околу добивањето на конечниот Томос за автокефалност, Патријархот Вартоломеј во оваа фаза не бара Синодот на МПЦ-ОА со официјален акт да ја признае Православната црква на Украина (ПЦУ), туку првично предлага воспоставување литургиски контакти и сослужувања.
Пропагандниот спин на СПЖ: Централата на СПЖ ја презема веста, но го менува контекстот преку тенденциозен превод. Наместо за дипломатски преговори и предлози, СПЖ во насловот намерно го користи зборот „бара/наметнува“ (demands), со цел да создаде лажна слика во јавноста дека Вселенската патријаршија со сила ја уценува и ја притиска МПЦ-ОА.
Геополитичко засилување на спинот: Веднаш по оваа вест, СПЖ објавува поширока политичка колумна со наслов „Колку е блиску Македонската црква до признавање на ПЦУ?“. Во овој текст, тие отворено ги напаѓаат македонските црковни медиуми и власти дека вршат притисок врз МПЦ-ОА за да ја одвојат од нејзините духовни врски со Руската православна црква.
Откако централата на СПЖ ќе ја направи оваа јазична конструкција, текстовите веднаш се преведуваат на српски јазик и се пласираат на нивниот регионален сајт Савез Православних Новинара (СПН) под ознаката „Северна Македонија“. На овој начин, преку извртување на изјавите, СПЖ меѓу македонските верници и понискиот клир (кои масовно читаат српски религиозни портали) стратешки сее страв и сомнеж дека секое приближување кон Константинопол е „предавство“ и уцена.
Следење на внатрешните општествени конфликти: СПЖ активно ги користи внатрешните општествени дебати во Македонија за да го засили својот „woke“ десничарски наратив. Во нивните меѓународни извештаи, тие редовно ги пренесуваат ставовите на македонските владици кога тие се во конфликт со прогресивните или либерални политики во земјата.
Пример: На нивната официјална Фејсбук страница со илјадници следбеници, СПЖ нашироко известуваше и ја поддржуваше критиката на Епископот Стобиски Јаков против воведувањето на сеопфатно сексуално образование во македонските училишта. Овие вести на нивните сајтови се пакуваат со наслови како „Во Македонија се преиспитува училишната програма по критиките на епископот“. Настанот беше прикажан како „триумф на православието над западната идеологија“. СПЖ ги пренесуваше изјавите на македонскиот епископ, но во контекст кој сугерира дека Македонија е бојно поле каде Русија и православните конзервативци водат војна против ЕУ и либералните реформи. Со ова, локалното прашање беше целосно геополитички инструментализирано. На овој начин, македонските внатрешни дебати се прикажуваат како дел од „глобалната православна војна против Западот“.
Директен доказ за деструктивното влијание на оваа мрежа врз македонскиот црковен авторитет е анализиран од домашниот религиозен портал Религија.мк, кој објави како централата на СПЖ (UOJ) комплетно го извртела интервјуто на Митрополитот Јован Крушевско-Демирхисарски на директна штета на МПЦ-ОА. Прорускиот медиум намерно ги извадил од контекст ставовите на македонскиот владика за да пласира лажен наратив според кој МПЦ-ОА наводно ја доведува во прашање потребата од конечен Томос од Вселенската патријаршија. Овој спин е стратешки дизајниран да ѝ користи исклучиво на официјална Москва; преку него, СПЖ се обидува да ги саботира црковно-дипломатските напори на нашиот Синод, да предизвика внатрешни поделби меѓу македонските архијереи и да го забави процесот на целосна интеграција на МПЦ-ОА во меѓународното православно семејство, оставајќи ја земјата во статус на „полупризната“ црква.
Случајот со „Сојузот на православни новинари“ (СПЖ/UOJ) открива добро разработена, транснационална шема во која православието се користи како инструмент за мека моќ и геополитичко влијание. Преку вешто менаџирање со регионалниот српски сајт и социјалните мрежи, оваа платформа успева да ја заобиколи јазичната бариера и директно да инфилтрира проруски наративи во македонскиот информативен простор. Нивната примарна уредничка цел во Македонија не е вистината, туку стратешкото сеење сомнеж кон Вселенската патријаршија за да се закочи целосната интеграција на МПЦ-ОА во православниот свет. Оваа мрежа е класичен потсетник дека дезинформациите на Балканот честопати доаѓаат спакувани во побожна иконографија, а локалните црковни прашања можат лесно да станат колатерална штета во глобалната информациска војна.
Извор: Вистиномер
