Американскиот аналитички центар Foreign Policy Research Institute (FPRI) објави обемна анализа во која тврди дека Руската православна црква (РПЦ) во последните децении станала важен инструмент на руската државна политика и надворешно влијание.
Авторот на анализата нагласува дека не ја критикува православната вера како таква, ниту милионите верници на Руската црква, туку начинот на кој, според него, државната власт во Москва ги користи црковните структури за политички и геополитички цели.
Според текстот, корените на оваа појава се наоѓаат длабоко во руската историја. Авторот потсетува дека уште во времето на царот Петар Велики, во XVIII век, Црквата била ставена под силна државна контрола, а тој модел дополнително се зацврстил за време на Советскиот Сојуз.
Во анализата се наведува дека по првичните прогони на Црквата од страна на болшевиците, советските власти постепено преминале кон политика на инфилтрација и контрола. Според авторот, многу црковни структури во текот на советскиот период биле тесно поврзани со државните безбедносни служби.
Особено внимание е посветено на концептот „Руски свет“ (Русский мир), кој во текстот е претставен како идеологија што ги поврзува православната вера, руската култура, државните интереси и историската мисија на Русија. Според FPRI, оваа идеја станала еден од главните идеолошки столбови на современата руска надворешна политика.
Во анализата се наведува дека за време на патријархот Кирил, односите меѓу Московската патријаршија и руската држава станале уште потесни. Авторот тврди дека јавните настапи на патријархот често се усогласени со официјалните позиции на Кремљ, особено во врска со војната во Украина и критиките кон Западот.
Посебно место во текстот зазема украинското црковно прашање. Според авторот, одлуката на Вселенската патријаршија во 2019 година да ѝ додели автокефалност на Православната црква на Украина претставувала значителен удар за влијанието на Москва во православниот свет. Во анализата се тврди дека со тоа Русија изгубила еден од своите најважни инструменти на „мека моќ“ во Украина.
FPRI исто така посочува дека Руската православна црква денес развива активности далеку надвор од традиционалните граници на својата јурисдикција. Како пример се наведува создавањето на руски црковни структури во Африка по признавањето на украинската автокефалност од страна на Александриската патријаршија. Авторот оценува дека овие активности се дел од пошироката стратегија на руско влијание на африканскиот континент.
Во текстот се споменуваат и Молдавија, Грузија, Западна Европа и САД, каде што, според анализата, поединечни структури поврзани со Московската патријаршија шират пораки кои се совпаѓаат со руските државни интереси и наративи.
Во заклучокот, авторот предупредува дека современите конфликти не се водат само со воена сила, туку и преку информации, култура, идеологија и религија. Според него, религиозните институции можат да станат средство за политичко влијание кога ќе се поврзат со државни и геополитички цели.
Важно е да се напомене дека анализата го претставува ставот на авторот и на Foreign Policy Research Institute. Московската патријаршија и нејзините поддржувачи ги отфрлаат ваквите оценки, тврдејќи дека Руската православна црква останува независна духовна институција и дека обвинувањата за политичка инструментализација се дел од пошироките геополитички судири меѓу Русија и Западот.
За целата анализа прочитајте на изворот на веста:
https://www.fpri.org/article/2025/10/how-the-russian-orthodox-church-became-a-weapon-of-political-warfare/
