Под историскиот храм „Света Софија“ во Константинопол постепено се открива подземен свет од древни тунели, ходници и водоводни системи, кои откриваат досега малку познати детали од историјата на византиската престолнина. Во рамките на обемните реставраторски работи веќе се исчистени 420 метри подземни тунели, а турските власти ја разгледуваат можноста дел од нив во иднина да бидат отворени за посетителите.
Турскиот министер за култура и туризам, Мехмет Нури Ерсој, ги претстави резултатите од истражувањата при посетата на подземните простории на Света Софија, придружуван од научници и стручњаци вклучени во проектот за реставрација.
Според објавените податоци, од две локации во градините околу храмот досега се отстранети речиси 3.000 тони земја и насобран материјал. Истражувањата откриле шест подземни простори и девет тунели, кои со векови биле затрупани.
Турската телевизија CNN Türk за првпат прикажа снимки од подземните ходници и реставраторските работи.

Можни остатоци постари од денешниот храм
Едно од најзначајните откритија е направено во подземна погребна градба, позната како хипогеум, во една од градините на комплексот.
При ископувањата, истражувачите продреле околу 1,5 метар под претходно познатото ниво на подот, откривајќи архитектонски остатоци кои би можеле да потекнуваат од период пред изградбата на денешната Света Софија.
Ова откритие е особено значајно бидејќи сегашниот храм бил изграден за време на византискиот император Јустинијан, меѓу 532 и 537 година, на местото на постари христијански цркви.
Сепак, научниците нагласуваат дека сè уште не е утврдена точната старост на новооткриените остатоци и дека нивното датирање е предмет на дополнителни истражувања.
Девет тунели под Света Софија
Во западниот дел на комплексот се идентификувани шест подземни простории поврзани со девет тунели. Според првичните проценки, три од просториите веројатно биле дел од подземната структура на некогашниот атриум, односно дворот на храмот.
Од деветте тунели, седум веќе се исчистени, додека во преостанатите два продолжуваат истражувањата и документирањето.
Најдолгиот тунел се протега на 180 метри. Истражувачите ја испитуваат можноста тој да бил поврзан со некогашната Римска улица во Константинопол.
Тунелот се протега паралелно со фасадата на Света Софија, долж просторот што води кон денешниот влез за посетителите. Неговата првобитна намена сè уште не е утврдена.
Скриениот водоводен систем на византиската престолнина
Научниците претпоставуваат дека значителен дел од тунелите биле составен дел од сложениот систем за водоснабдување и одводнување на древниот Константинопол.
Некои од подземните структури најверојатно служеле за дистрибуција на вода, додека други овозможувале одведување на дождовницата и заштита на големиот архитектонски комплекс.
Откритијата отвораат нови можности за проучување на инженерските и градежните техники што биле користени во различните историски периоди на византиската престолнина.
Покрај археолошките истражувања, се спроведуваат и работи за зацврстување на ѕидовите, сводовите и оштетените подземни конструкции.
Во еден од ходниците, долг 56 метри, веќе се санирани оштетувањата на делница од 18 метри. На други места се поставуваат метални зајакнувања со цел да се обезбеди стабилноста на конструкциите.
Подземните тунели би можеле да станат достапни за посетителите
Турските власти разгледуваат можност дел од откриените подземни простории во иднина да бидат вклучени во туристичката понуда на Света Софија.
Министерот Ерсој најави изработка на посебна студија за презентација и пристапност на подземните објекти, при што приоритет ќе имаат заштитата на историското наследство и безбедноста на посетителите.
Засега не е утврдено кои делови би можеле да бидат отворени, ниту е објавен временски рок за реализација.
Истовремено, стручњаците ја испитуваат можноста подземната мрежа да се искористи и за подобрување на вентилацијата на историскиот објект. Според претставените технички податоци, постојниот подземен отвор може да обезбеди само 3,6 проценти од потребите за вентилација на Света Софија.

Нов поглед кон историјата на Константинопол
Речиси петнаесет века по изградбата на величествениот храм, Света Софија продолжува да открива нови сведоштва за своето минато.
Под нејзините темели и околните простори се зачувани траги од различни историски епохи, кои можат да придонесат за подобро разбирање на архитектурата, урбанизмот и секојдневниот живот во некогашната византиска престолнина.
Новите истражувања покажуваат дека значаен дел од историјата на Света Софија сè уште останува скриен под земјата.
Извор: Orthodoxia News Agency / АПЕ-МПЕ