Во виорот на современите геополитички потреси, каде што границите се прекројуваат со оган, а човечките животи стануваат колатерална штета на империјалните амбиции, молчењето честопати одекнува посилно од најгласниот крик. Во едно вакво време на испитанија, Православната црква се соочува со воена агресија од епски размери. Иако со векови ја пази својата улога на чувар на Вистината и морален компас на милиони верници низ светот, нејзината сегашна пасивност престанува да биде само дипломатска тактика. Напротив, таа станува прашање што ја загрозува самата суштина на нејзиниот кредибилитет.
Така, неодамнешните превирања и дипломатски маневри во рамките на одделни Помесни православни цркви, како на пример дистанцирањето од потенцијалните санкции против Рускиот патријарх Кирил, создаваат длабок и многу логичен сомнеж: дали зад кулисите на црковните објекти се крие премолчена поддршка за воената инвазија во Украина и каква е улогата на политичките фигури, како онаа на претседателот Румен Радев во оркестрирањето на овие позиции?
За да се разбере тежината на овој момент, мора да се погледне подалеку од политичките сојузи и да се навлезе во самата суштина на православното богословие. Христијанството, во својата изворна форма е вера на мирот, на љубов која се жртвува за ближниот, на апсолутно отфрлање на насилството како средство за доминација. И кога една сестринска црква, во овој случај Руската православна црква, отворено ќе ја благослови војната, кога нејзиното раководство ќе ги прогласи паднатите војници во агресорската војна за маченици, кои автоматски се чистат од гревовите, тоа не е само политичко застранување. Тоа е теолошка ерес! Длабок етнофилетизам и милитаристички месијанизам, кој ја инструментализира пораката од Евангелието за сметка на државниот империјализам, а „Светата Русија“ ја издигнува над самиот Бог Троица. Соочени со оваа деформација на верата, мнозинството Православни ширум светот избираат безбедна патека на неутралност, прекриена со млаки молитви за „мир во целиот свет“ – тишина која ризикува да ја осуди Црквата пред судот на историјата и пред очите на сопствените верници.
Како е можно институција која се смета себеси за Столб и тврдина на Вистината да не најде зборови за јасна и недвосмислена критика против оваа очигледна ерес? Дали со своето дистанцирање од каква било форма на осуда или санкции против протагонистите на оваа воена теологија, Помесните Цркви, всушност, даваат премолчена согласност за страдањата во Украина? Оти кога одбивате да го именувате агресорот, кога ја изедначувате жртвата со џелатот под превезот на “не е наша надлежност”, веќе сте зазеле страна. А тоа е страната на оној кој го држи мечот! Тоа воопшто не е неутралност, туку соучесништво во гревот.
Трагедијата на молчењето на Православните лежи и во фактот што тоа го урива концептот на соборност, кој е еден од темелите на православната еклисиологија. Соборноста подразбира заедничка одговорност на сите Цркви за чување на чистотата на верата и правдата. Кога еден дел од тоа тело е зафатен од гангрената на национал-милитаризмот, останатите делови не можат едноставно да се преправаат дека ништо не се случува за да не ги расипат „добрите односи“. Поразително е тоа што критиката кон руската воена теологија најпрвин дојде од Ватикан, од Обединетите нации, од западните престолнини, а не од сестринските Цркви. Требаше јасно да биде кажано дека она што го прави раководството во Москва не е Православие, туку негова перверзија. Затоа отсуството на недвосмислена колективна реакција покажува дека Православието е длабоко парализирано од национални егоизми и од стравот од губење на материјалната поддршка.
Затоа да не нѐ чуди кога помладите генерации, кои бараат автентичност и морална доследност, со право ќе се вртат со грб кон институција која молчи пред воените злосторства и страдањата на децата, а истовремено е премногу гласна кога треба да ги брани своите имоти или територии. Теолошките флоскули и дипломатски фрази веќе се очигледни, а оние кои без тронка совест ги кажуваат ја губат моралната власт да зборуваат за правда, за исцелението од гревот и за спасението во Христа. Нивните празни зборови немаат значење, зашто се лишени од живата сила на Светиот Дух, Кој секогаш сведочи за Вистината, без разлика на цената што за неа треба да се плати.
На крајот, вистинскиот проблем е многу подлабок и поопасен. Православната Црква се наоѓа на крстопат каде што мора да избере помеѓу компромисот со царството од овој свет и Царството Небесно. Секое понатамошно одложување на јасната осуда на воената агресија и нејзиното оправдување само ќе го продлабочи сомнежот дека Црквата станала заложник на политички интереси. Историјата нема да биде блага кон оние кои имаа моќ и авторитет да зборуваат, а избраа да молчат во време кога Вистината беше распнувана. Православието мора да најде сили да ја надмине оваа опасна состојба и јасно да каже дека војната во име на Бога е најголемиот грев против Бога. Во спротивно, ризикува молчењето да остане запишано како најголемиот пораз на неговата мисија во современиот свет.
М. Е. С.
