Во современата политичка теорија одамна е прифатено дека религиозните лидери, кога стануваат активни чинители во поддршка на вооружени конфликти, престануваат да бидат исклучиво духовни авторитети. Тие стануваат политички актери, чиј збор има конкретни последици врз човечките животи. Патријархот Кирил не е обвинет поради својата вера, туку поради јавната и систематска поддршка на руската воена агресија врз Украина.
/A.K.
Изјавата дека „времето на крстоносните походи заврши“, дадена од бугарскиот претседател Румен Радев на 18 јуни за новинската агенција БТА, на прв поглед звучи како порака во прилог на мирот, дијалогот и надминувањето на верските конфликти.
Таквата формулација несомнено може да се прифати како цивилизациски став. Но политичките изјави не се оценуваат само според нивната реторика, туку и според нивната доследност. Токму тука се појавува суштинската противречност.
Во исто време кога официјална Бугарија се спротивставува на воведувањето санкции против московскиот патријарх Кирил, образложувајќи дека тоа би претставувало мешање во верските прашања, се поставува прашањето: дали навистина станува збор за заштита на верската слобода, или за релативизирање на одговорноста на еден религиозен лидер кој со години активно ја легитимира една освојувачка војна?
Овде не станува збор за санкционирање на Православната Црква како институција, ниту пак за ограничување на нечие право на вера. Прашањето е сосема поинакво: може ли еден религиозен поглавар, кој отворено благословува воена агресија, ја претставува како духовна мисија и ја оправдува со богословски аргументи, да биде изземен од политичка и морална одговорност само затоа што носи мантија?
Во современата политичка теорија одамна е прифатено дека религиозните лидери, кога стануваат активни чинители во поддршка на вооружени конфликти, престануваат да бидат исклучиво духовни авторитети. Тие стануваат политички актери, чиј збор има конкретни последици врз човечките животи. Патријархот Кирил не е обвинет поради својата вера, туку поради јавната и систематска поддршка на руската воена агресија врз Украина. Неговите говори повеќепати ја претставија војната како духовна борба, како одбрана на „Рускиот свет“ и како света должност. Таквата реторика не е само политичка пропаганда; таа претставува опасна теолошка злоупотреба на христијанството.
И токму тука изјавата дека „времето на крстоносните походи заврши“ ја губи својата тежина. Зашто, ако навистина сметаме дека времето на религиозно оправданите војни е минато, тогаш тоа мора да важи за сите. Не може да се осудуваат средновековните крстоносни походи, а истовремено да се молчи пред современиот обид една војна да биде претставена како „света“.
Всушност, токму концептот што денес го промовира дел од идеологијата на „Рускиот свет“ претставува современа форма на религиозно оправдан империјализам.
Кога војната се претставува како исполнување на Божја волја, кога убиството се претвора во духовна должност, а територијалната експанзија во света мисија, тогаш суштински се враќаме кон логиката на средновековните религиозни походи, без разлика како тие ќе бидат именувани.
Парадоксално е токму оние што велат дека крстоносните походи се минато, да одбиваат да реагираат кога се појавува нивна современа идеолошка варијанта. Уште позагрижувачка е пораката што ваквата позиција ја испраќа кон светот. Доколку меѓународната заедница прифати дека еден религиозен лидер може неказнето да повикува, оправдува или благословува војна, тогаш се создава преседан кој лесно може да го искористат сите верски фундаментализми.
Со кое морално право утре ќе се осудуваат исламски екстремистички проповедници кои повикуваат на „света војна“, ако денес се тврди дека православен патријарх не смее ни симболично да биде санкциониран затоа што благословува една агресија?
Со кој аргумент ќе се осудуваат радикални рабини, хиндуистички националистички водачи или кој било друг религиозен авторитет што ќе ја претстави војната како исполнување на Божја заповед?
Правниот принцип мора да биде еднаков за сите. Или верските лидери не смеат да повикуваат на војна – без оглед на религијата што ја претставуваат – или тогаш мора да се прифати дека религијата повторно станува средство за легитимирање на насилството.
Во оваа смисла, санкциите против патријархот Кирил не се напад врз Православието. Напротив, тие можат да се разберат како обид да се заштити Православието од неговата политичка инструментализација.
Историјата на Црквата познава многу светители кои јасно правеле разлика меѓу верноста кон Христос и лојалноста кон државната власт. Никогаш не било православно учење дека секоја државна политика е света само затоа што ја поддржува Црквата. Уште помалку дека војната автоматски станува праведна ако ја благослови некој патријарх.
Затоа, суштинското прашање денес не е дали патријархот Кирил има банкарски сметки во Европа или дали санкциите ќе имаат голем економски ефект. Тоа навистина може да биде споредно. Главното прашање е дали Европа ќе остане доследна на принципот дека никој – без разлика дали е политичар, генерал, олигарх или верски водач – нема право да ја претвора верата во средство за оправдување на вооружена агресија.
Симболите во политиката не се безначајни. Напротив, тие често ја определуваат моралната граница што општеството е подготвено да ја брани.
Затоа, ако навистина веруваме дека времето на крстоносните походи завршило, тогаш мора да покажеме еднаква чувствителност кон секоја идеологија што ја претвора религијата во оружје.
Во спротивно, осудувањето на историските крстоносни походи останува само реторичка фигура, додека современите „свети војни“ продолжуваат да добиваат благослов, легитимитет и политичка заштита.
Извор: religija.mk
