Во есејот објавен на страницата на Orthodox Christian Laity, американската истражувачка д-р Кејти Келаидис предупредува дека Православната Црква, особено во западниот свет, сè почесто станува привлечна за поединци и групи со крајно десничарски и екстремистички ставови.
Авторката анализира како комбинацијата од верски идентитет, политичка идеологија и културна несигурност создава почва на која екстремизмот може да се претстави како „одбрана на верата и традицијата“.
Толеранција кон предрасуди како пат кон радикализација
Келаидис смета дека толеранцијата кон мизогинија, хомофобија и антисемитизам во одредени православни кругови создава клима во која ваквите ставови се нормализираат, а потоа стануваат влезна врата кон посериозни идеолошки изопачувања.
„Кога верските заедници не ги осудуваат овие форми на дискриминација, тие несвесно ја отвораат вратата за појава на вистински радикални идеи“, вели таа.
Две струи што го потхрануваат проблемот
Авторката ги издвојува две главни струи кои, според неа, го поттикнуваат ширењето на ваквите тенденции:
1. Конверти од протестантски фундаментализам – многу нови верници кои преминуваат во Православието од евангелски или фундаменталистички средини носат со себе конзервативни, па дури и реакционерни ставови, кои потоа се претставуваат како „традиционално православни“.
2. Националистички текови во руското православие – во Русија, Црквата често се поврзува со државната власт и со тврди националистички позиции, што потоа се пренесува и во православната дијаспора низ светот.
Примери: Матју Хајмбах и Матју Рафаел Џонсон
Келаидис наведува два познати случаи на екстремисти кои се идентификувале како православни, со цел да покаже како религиозната припадност може да биде злоупотребена за идеолошка легитимација.
Матју Хајмбах (Matthew Heimbach)
Кој е тој:
Американски националист, поранешен лидер на Traditionalist Youth Network и Traditionalist Worker Party.
Во 2014 година бил примен во Антиохиската Православна Архиепископија во САД.
Сепак, јавноста дознала дека употребил православен крст како оружје во контрапротест на маршот „SlutWalk“, што предизвикало сериозна контроверзија.
Поради откривањето на неговите екстремистички ставови, бил исклучен (екскомунициран) од својата православна јурисдикција.
Но, неговиот случај се смета за предупредување: дури и ако формално е исклучен, неговата појава покажува дека некои екстремисти ја гледаат православната симболика како средство за легитимитет.
Критики и последици:
По скандалот, православните кругови во САД ја преиспитаа праксата на прифаќање конверти без духовна формација и критичка подготовка.
Хајмбах беше еден од обвинетите во тужбата Sines v. Kessler поврзана со насилствата во Charlottesville во 2017 година.
Имал врски со екстремистички групи во Европа и Русија, што покажува транснационален карактер на движењето.
Матју Рафаел Џонсон (Matthew Raphael Johnson)
Кој е тој:
Интелектуалец и идеолог поврзан со теории на „ортодоксен национализам“, автор и истражувач кој ја спојува православната теологија со политички конзервативни и националистички идеи.
Автор е на книгата The Third Rome: Holy Russia, Tsarism and Orthodoxy, во која ја анализира историската и духовна улога на Русија како „Трет Рим“ и ја прикажува православната традиција како идеолошка основа за цивилизациска мисија.
Според Келаидис, Џонсон има значајна улога како интелектуален лидер меѓу екстремистичките конверти, меѓу кои и самиот Хајмбах.
Некои извори го опишуваат како човек што се движел меѓу расколнички и старокалендарски групи, надвор од канонските православни јурисдикции.
Контроверзии и влијание:
Џонсон се смета за теоретичар што ја пренесува националистичката идеја преку православна терминологија, создавајќи мост помеѓу верата и идеологијата што се темели на етничка и културна исклучивост.
Во своите говори и публикации промовира „заштита на православната цивилизација“ и отпор кон либералните, глобалистички и секуларни тенденции.
Критичарите го обвинуваат дека ја користи теологијата како фасада за политичка идеологија, со што верата се претвора во средство, а не цел сама по себе.
Сличен јазик – различни намери
Есејот предупредува дека екстремистичката реторика често користи исти зборови како и традиционалната црковна терминологија – „вредности“, „пад на Западот“, „чистота“, „традиција“ – со што се замаглува границата меѓу верата и идеологијата.
Поради тоа, многу верници не ја препознаваат опасноста додека не биде предоцна.
Повик на храброст и самокритика
На крајот, Келаидис ги повикува православните верници и теолози да не молчат, туку да се соочат со опасноста од идеолошка злоупотреба на верата.
„Православието е вера на љубов и преобразување, не на омраза и страв“, нагласува таа.
Одек и реакции
По објавувањето, текстот предизвика бурни реакции:
Некои го оценија како важен и храбар апел за саморефлексија на Православната заедница.
Други го обвинија за пристрасност и мешање на политиката со верата, тврдејќи дека авторката неправедно го изедначува конзервативниот христијански светоглед со екстремизмот.
Значење и поука
Есејот отвора длабока дебата:
* Како Црквата треба да се справи со политичките влијанија во своето тело?
* Каде завршува одбраната на верата и почнува злоупотребата на духовниот авторитет?
Текстот претставува повик кон свесност, одговорност и разликување на духовното од идеолошкото – задача што ја чека секоја современа православна заедница.
Извор: https://ocl.org/orthodoxys-extremist-appeal/
Автор: д-р Кетрин Келаидис
