Од 1 до 3 декември 2025 година, во Хелсинки (Финска), околу 90 црковни лидери, претставници на Цркви и Национални совети на Цркви, како и научници, се собраа на конференција на тема „Отпор кон империјата, промовирање на мирот“. На настанот беше објавена заедничка изјава со која се осудуваат еретичките доктрини на т.н. „руски свет“.
За ова на својата Фејсбук-страница информираше портпаролот на Православната Црква на Украина, митрополитот Евстратиј (Зорја).
Во продолжение го пренесуваме целиот текст на изјавата:
„Од 1 до 3 декември 2025 година, околу 90 црковни лидери, претставници на Цркви и Национални совети на Цркви, екуменски партнери и научници се собраа во Хелсинки, Финска, на конференцијата ‘Отпор кон империјата, промовирање на мирот. Црквите се спротивставуваат на идеологијата на „рускиот свет“’, организирана од Конференцијата на европските цркви, во соработка со Евангелско-лутеранската црква на Финска и Православната црква на Финска.
На конференцијата беше разгледана итната потреба Црквите да се спротивстават на империјалистичките наративи и на идеологијата на ‘рускиот свет’ преку чесна историска анализа, богословска јасност и морална храброст. Поттикната од идеологијата на ‘рускиот свет’, руската војна против Украина претставува истовремено воен, политички и хуманитарен напад, кој предизвика страдања на милиони и уништување на стотици илјади животи. Во прашање се и животот и смртта на директно погодените, но и заедничката иднина на Европа, бидејќи војната удира врз демократските темели на нашите општества.
Што е идеологијата на ‘рускиот свет’?
Од постсоветскиот период наваму, руските интелектуални елити и Руската православна црква промовираа низа идеи за општествен идентитет и политички експанзионизам под идеолошката рамка на ‘рускиот свет’. Тој беше претставуван како културен, духовен и геополитички простор, како сфера на влијание и како посебна цивилизација. Овие идеи често немаа внатрешна кохерентност и ја замаглуваа границата меѓу политичката идеологија и теологијата, со што ја извитоперуваа христијанската вера. До 2020-тите години тие се споија во империјална идеологија која послужи како оправдување за неиспровоцираниот напад на Русија врз Украина, нарекувајќи го ‘света војна’, па дури и ветувајќи отпуштање на гревовите на војниците виновни за воените злосторства.
Оваа идеологија е наследник на претходни руски теополитички доктрини, како ‘Москва – Третиот Рим’ и ‘Света Рус’, како и на советскиот експанзионизам. Идеологијата на ‘рускиот свет’ го негира националниот идентитет на Украинците и на соседните народи, како и нивното право на самоопределување.
Потпирајќи се на дуалистички светоглед, таа го прикажува Западот – со неговиот акцент на човековите права, демократијата, либерализмот, родовата еднаквост и индивидуалната автономија – како зло, против кое Русија треба да се бори во т.н. ‘метафизичка битка’ за ‘традиционални вредности’, кои наводно ги брани. Руската православна црква и понатаму обезбедува квазибогословска и институционална поддршка на инвазијата, при што го задушува несогласувањето меѓу сопственото свештенство и верниците.
Во исто време, тие продолжуваат да ги користат екуменските односи за промовирање на ‘традиционални вредности’, за извртување на руската војна како чин на самоодбрана и за спротивставување на меѓународната осуда на агресијата на Русија.
Зошто идеологијата на ‘рускиот свет’ е богословски проблематична?
Да бидеме јасни: тврдењето дека смртта на војникот при извршување на должност автоматски ги очистува гревовите и дека таа смрт е жртвен чин, е еретичко. Исто така е еретично да се опишува руската инвазија врз Украина како ‘света војна’ и да се прикажува Русија како ‘држава-катехон’, сила која го задржува глобалното зло.
Идеологијата на ‘рускиот свет’ го извртува Евангелието во самата негова суштина. Секој човек го носи образот Божји – печат кој не може да биде избришан, проголтан или преосмислен од друг. Ова е основата на христијанското разбирање на човечката личност: човекот стои пред Бога со неуништливо достоинство кое ги надминува нацијата, културата или цивилизацијата. Ниту една идеологија нема право да ја потчини оваа реалност на свои цели. А сепак, идеологијата на ‘рускиот свет’ проповеда омраза и војна наместо Христовата љубов и мир. За христијаните никогаш не може да постои ‘света војна’. Војната е неспојлива со учењето и примерот на нашиот Господ Исус Христос.
Одговорноста на Црквите е да го постават Христос во центарот. Традиционалната концепција за тројната служба на Христос ни дава јасна насока, прифатена низ вселенските граници. Прво, Христос ни се открива како Цар, но не како цар што угнетува и владее со насилство – туку како Оној што служи и им помага на сиромашните и маргинализираните. Второ, Христос ни се открива како Пророк, кој стои во традицијата на старозаветните пророци и ја изобличува неправдата – од Него учиме дека да се биде пророк значи да се зборува вистината пред власта. Трето, Христос ни се открива како Свештеник, чија служба упатува на заедништвото на Црквите и силата на молитвата, советот и исцелението. Од Него учиме дека се обединуваме во молитва и со плач се обраќаме кон Бога.
Така, тројната служба на Христос јасно покажува што значи за Црквите да ѝ се спротивстават на империјата и да придонесуваат за мир: да служат ревоносно, да зборуваат храбро и да се молат верно.
Како треба да реагираат европските цркви
Во светлина на нашата христијанска одговорност, се обврзуваме да ја преземеме царската, пророчката и свештеничката служба на Христос. Како дел од нашето заедничко сведоштво во рамките на иницијативата ‘Патишта кон мирот’, ги истакнуваме следните дејствија во рамките на двата испреплетени патишта ‘Отпор кон империјата’ и ‘Промовирање на мирот’, повикувајќи ги нашите цркви и организации да го сторат истото:
Отпор кон империјата
– Спротивставување на идеологијата, злоупотребата на верата и пропагандата.
– Зајакнување на украинскиот отпор кон идеологијата на ‘рускиот свет’ и нејзините разорни последици.
– Предизвикување на злоупотребата на верата од страна на Православната и другите Цркви во Русија, особено кога ја прогласуваат ‘светата војна’.
– Обезбедување јасно и одговорно богословско преиспитување на ‘рускиот свет’, вклучително и разобличување на сакрализацијата на политичката моќ.
– Развивање богословска писменост која ќе препознава и ќе се спротивставува на злоупотребата на религиозниот јазик и на мешањето на Царството Божјо со политички ентитети.
– Именување на гревот како грев, особено кога се вршат воени злосторства во руската војна против Украина.
– Критичко преиспитување на сопственото империјално наследство и поддршка на дисидентските гласови во Русија.
Промовирање на мирот
– Директна поддршка на жртвите и на оние што страдаат од војната.
– Гостопримство кон бегалците и помош за раселените поради војната во Украина.
– Застапување за жртвите на злосторствата против човештвото, вклучително и украинските деца незаконски депортирани во Русија.
– Развивање духовни практики насочени кон мир, со редовни молитви за Украина и за сите места погодени од војна.
– Молитва и за оние што се соучесници во агресијата, со надеж дека Божјата благодат ќе ги поведе кон покајание и праведен мир.
– Градење праведна и мирна иднина преку дијалог, ненасилно решавање конфликти, заштита на демократијата, човечкото достоинство и човековите права, како и почитување на меѓународното право и неповредливоста на меѓународните граници.“
Извор: https://uaorthodox.com
