Митрополитот повардарски Агатангел, во интервју за телевизија Алфа, упати остри обвинувања кон политичари и новинари кои јавно ги критикуваат состојбите во Македонската православна црква – Охридска архиепископија, тврдејќи дека зад нивните настапи стојат финансиски интереси. Неговите изјави отвораат суштинско прашање: дали во МПЦ-ОА постои простор за различни ставови и критичко размислување или секој што не се согласува со одредени црковни позиции ризикува да биде прогласен за непријател на Црквата и на македонскиот народ?
Во емисијата „За македонските работи“, Агатангел се осврна на јавните критики за состојбите и наводното неединство во МПЦ-ОА, посебно споменувајќи го Љубомир Фрчкоски и дел од новинарите.
Според митрополитот, критичарите на Црквата дејствуваат водени од финансиски мотиви.
„Го прават тоа затоа што имаат некој финансиски интерес“, изјави Агатангел.
Притоа, тој не изнесе конкретни докази за финансиска поврзаност на лицата што ги критикува, ниту објасни врз основа на што дошол до таквиот заклучок.
Критиката на црковното раководство не е исто што и напад врз Црквата
Иако Агатангел не изјави буквално дека сите што размислуваат поинаку се платеници, неговото објаснување за мотивите на критичарите отвора прашање за начинот на кој се третира јавната дебата за црковните прашања.
Особено е важно да се направи разлика меѓу критика на Црквата како духовна заедница и критика на одлуките, постапките и ставовите на нејзините архиереи.
МПЦ-ОА не е политичка организација во која различното мислење нужно треба да се доживува како непријателство. Прашањата за нејзиното канонско устројство, меѓуправославните односи, автокефалноста и внатрешното единство се легитимни теми за јавна, богословска и црковна расправа.
Оттука, се поставува прашањето дали несогласувањето со одредена политика на црковното раководство може автоматски да се изедначи со непочитување на Македонија, нејзината историја и православната вера.
Едноумие со присила е одлика на комунизмот, а не на Православието
Наметнувањето едноумие е карактеристично за авторитарните режими, вклучително и комунистичките, во кои од луѓето се барало да размислуваат во согласност со официјалната идеологија, не по слободна волја, туку под притисок.
Но православното Предание учи нешто сосема поинакво. Неговата основа се слободата, љубовта и неосудувањето на ближниот. Единството во Црквата не се постигнува со присилување на сите да размислуваат исто, туку со слободно заедништво во верата и љубовта.
Не треба да се заборави дека и самиот митрополит Агатангел израснал во времето на комунизмот, во општество во кое еднопартиското едноумие било дел од политичката култура. Дали дел од тој менталитет и денес се одразува врз неговиот однос кон различното мислење е прашање што неговите изјави неизбежно го отвораат.
Сепак, од еден православен архиереј се очекува да го сведочи токму спротивното – слободата во Христа, љубовта кон ближниот и воздржувањето од осудување на туѓите намери.
Агатангел им верува на актуелните власти, но ги обвинува критичарите за финансиски интереси
Интересен е и политичкиот контекст на интервјуто. Додека упатуваше остри зборови кон дел од јавните критичари, митрополитот изрази целосна доверба во актуелната влада, оценувајќи дека Македонија се наоѓа во сигурни раце.
Со тоа, интервјуто доби и јасна политичка димензија.
Правото на еден архиереј да има став за општествените и националните прашања е неспорно. Но истото право им припаѓа и на верниците, новинарите, богословите и останатите граѓани кои можеби имаат поинакво гледиште за црковната и државната политика.
Токму затоа, обвинувањето дека критичарите настапуваат поради пари заслужува посебно внимание, особено кога доаѓа од висок претставник на Црквата.
Може ли да има единство без различни мислења?
Прашањето за единството на МПЦ-ОА не може да се сведе единствено на отсуство на јавни критики.
Црковното единство подразбира заедништво во верата и канонскиот поредок, но не мора да подразбира едногласност по секое административно, дипломатско или меѓуцрковно прашање.
Различните ставови за односите со Вселенската патријаршија, Српската православна црква, Руската православна црква или за понатамошното меѓуправославно признавање на автокефалноста на МПЦ-ОА сами по себе не претставуваат доказ за непријателство кон Црквата.
Напротив, токму овие прашања бараат аргументирана расправа, транспарентност и одговорност.
Затоа, по изјавите на митрополитот Агатангел, останува едно суштинско прашање: каде завршува легитимната критика, а каде започнува наводниот напад врз МПЦ-ОА?
И уште поважно, кој и врз основа на какви докази има право да одлучува дека некој што размислува поинаку не дејствува од искрена загриженост за иднината на Црквата, туку од финансиски интерес?
Црквата има потреба од единство, но и од отворен дијалог. А различното мислење не е само по себе доказ за платеништво.
Впрочем, православното единство се гради врз слободата и љубовта, а не врз наметнато едномислие.
