Во молитвена и свечена атмосфера, утрото во четвртокот, 27 август 2026 година – 14 август според стариот календар – во пресрет на празникот Успение на Пресвета Богородица, во Богородичниот храм во Гетсиманија беше отслужена службата на Пофалните песнопенија на Пресвета Богородица.
Во утринските часови од Ерусалимската патријаршија тргна патријаршиската придружба, предводена од Ерусалимскиот патријарх Теофил III. Пеш, по Патот на страдањата, тие се упатија кон Гетсиманија, каде што во игуменскиот конак останаа до завршувањето на подготовките за свечениот пречек.
По пречекот во дворот на храмот, патријаршиската придружба слезе во неговата внатрешност, придружувана од химни и тропари посветени на Успението, меѓу кои „При раѓањето девството си го сочувала“ и „Апостоли од краиштата на светот“, а потоа се поклони пред Богородичниот Гроб.
Откако патријархот, архијереите, јеромонасите и свештениците се облекоа во богослужбените одежди, започна умилителната служба на Пофалните песнопенија околу свечено украсената Плаштаница на Пресвета Богородица.
Беа испеани трите статии:
Прва статија: „Животот во гроб си го положила…“
Втора статија: „Достојно е да Те величаме, Богородице…“
Трета статија: „Сите поколенија принесуваат песна на Твоето погребение, Дево…“
За време на првата статија кадеше Ерусалимскиот патријарх, а за време на втората и третата – архијереите.
Потоа следуваше празнична беседа посветена на Успението на Пресвета Богородица и Мајката Божја, која ја произнесе главниот секретар на Патријаршијата, архиепископот Константински Аристарх.
Во беседата тој се осврна на богословското значење на Успението, нагласувајќи го единственото место на Пресвета Богородица во домостројот на спасението и Нејзиното учество во тајната на Христовото Воплотување.
Архиепископот истакна дека Пресвета Богородица, како Богородица и Приснодева, е образец на животот во Христа и прва меѓу луѓето што учествува во благодатта и обожението.
Тој нагласи и дека Црквата не го доживува Нејзиното Успение како настан на жалост, туку како преминување во небесниот живот, бидејќи Нејзиното пречисто тело не било оставено на распаѓање.
Беседата заврши со молитва кон Пресвета Богородица за мир во светот, за заштита на христијаните во Светата Земја и за покој на упокоените Светогробски отци.
Беседата на архиепископот Аристарх
„Блаженејши Оче и Владико,
почитуван соборе на архијереи,
почитуван господине генерален конзуле на Грција,
чесни свештеници и благочестиви поклоници,
денес целата Црква, на сите краишта на светот, празнува голем, свет и радосен празник, а особено Ерусалимската Црква, која е чувар на светото поклоничко место – Богородичниот Гроб во Гетсиманија.
Денес го празнуваме навечерието на Успението на преблагословената и преславна Владичица наша Богородица и Приснодева Марија, со оваа умилителна и величествена служба на Пофалните песнопенија кон Онаа која, според Отците на Црквата, е ‘над секоја пофалба, пречиста Богомајко’.
Според посебниот типик на оваа служба, молитви и молби се упатуваат кон Богородица – ‘неуморна во застапништвото и непроменлива надеж во заштитата’ – и кон Онаа која, по Бога, е наша неразрушлива закрила.
Кон Неа се пеат химни, пофалби и величанија, зашто Нејзината чистота и непорочност го надминуваат секој човечки поим.
Убавината на Нејзиното девство и светлината на Нејзината чистота толку го восхитиле Архангелот Гаврил, испратен од Бога, што тој можел да ги изговори само зборовите што му биле заповедани:
‘Радувај се, благодатна! Господ е со Тебе; благословена си Ти меѓу жените’ (Лука 1,28).
И:
‘Светиот Дух ќе слезе на Тебе и силата на Севишниот ќе Те осени; затоа и Светото што ќе се роди од Тебе ќе се нарече Син Божји’ (Лука 1,35).
А кога Таа одговорила:
‘Еве ја слугинката Господова; нека ми биде според зборовите твои’ (Лука 1,38),
тогаш Бестелесниот се воплоти, а Оној Кој е без почеток прими почеток во времето. Со дејството на Светиот Дух Тој прими човечко тело и вистинска човечка природа од Пресвета Богородица.
Тогаш Бог се воплоти и стана човек.
Како што пее Црквата, невидливиот по суштина Логос и Творец на сè им се покажа на луѓето како човек, роден од пречистата Богомајка, за да го повика човекот кон заедница со Бога.
Ова натприродно таинство на Воплотувањето Божјо е основата, темелот и крајаголниот камен на нашата вера.
Повикана од Бога и слободно одговарајќи на Неговиот повик, Приснодева Марија стана Негова соработничка во тајната на спасението и, давајќи Му човечка природа од Себе, стана Богородица.
Како што пее Црквата, Таа е повозвишена од сето создание, бидејќи телесно ни Го роди Создателот на сè.
Свети Кирил Александриски учи дека Таа останала Дева и по раѓањето, како што била и пред раѓањето и пред зачнувањето – во целиот Свој живот Приснодева, пречиста и непорочна, зашто таква прилегало да биде Онаа што Го родила Бога.
Во утробата на Пресвета Богородица започнало обновувањето и препородувањето на човечката природа, како и ослободувањето на човештвото од распадливоста што произлегла од прародителскиот пад.
Тоа започнало со Воплотувањето на Синот и Логосот Божји, нашиот Господ Исус Христос, Кој ја примил нашата човечка природа.
Делото на спасението продолжило и се исполнило преку сите настани од Неговиот земен домострој – Неговото раѓање по тело, Крштението, Крстот, Воскресението и Вознесението.
Преку сето тоа Господ ја прославил човечката природа што ја примил од Пресвета Дева и ја вознел на небесата.
Во оваа чест и слава, во тоа учество на човекот во ‘божествената природа’ (2. Петрово 1,4), прва достојно учествува Богородица.
Таа беше соработничка Божја во оваа тајна: преку Светиот Дух Го зачна Синот Божји, Го носеше во Својата утроба, Го роди по тело, Го доеше, Му служеше и Го следеше сè до Крстот, кога, според пророштвото на праведниот Симеон Богопримец, ‘меч ја прободе Нејзината душа’ (Лука 2,35).
Според Никола Кавасила, Таа прва се сообразила со смртта на Спасителот и затоа пред сите станала учесничка и во Неговото Воскресение.
Таа станала образ и пример на животот во Христа.
Свети Григориј Палама сведочи дека и по Вознесението на Христос, Кој се воплоти од Неа, Богородица им била поткрепа и утеха на апостолите и на секој начин помагала во проповедањето на Евангелието.
Нејзината смрт не била крај, туку премин во небесниот и бесмртен живот.
Православната Црква, чувајќи го она што го примила уште од почетокот, само на Света Троица Му принесува богопоклонение и славословие, додека кон Пресвета Дева принесува почит, благоговение, пофалба и песнопение.
Учењето на Православната Црква за Пресвета Богородица не може да се одвои од учењето за Христос. Почитта кон Нејзината лична светост истовремено е и благодарност за Нејзиното учество во делото на нашето спасение преку Воплотувањето на Синот и Логосот Божји.
Православната Црква верува и проповеда дека Приснодева Марија, како потомок на Адам, ја вкусила смртта и била погребана во Гетсиманија од светите апостоли, кои по Божја волја се собрале таму.
Истовремено, Црквата верува дека Нејзиното тело, како тело што Го носело Бога и било осветено преку Воплотувањето, не било оставено во земјата да се распадне.
Според свети Андреј Критски:
‘Раѓањето не го наруши девството, а гробот не го прими распаѓањето, бидејќи распадливоста не ги допира светите.’
Црквата не ја оплакува смртта на Богородица.
Како што вели свети Григориј Палама, таа го празнува Нејзиното заминување како свето Успение и преминување.
Свети Јован Дамаскин учи дека преблажената и пресвета душа на Богородица се разделила од Нејзиното пресвето тело, а телото било предадено на погребение, но не останало во смртта ниту било предадено на распаѓање.
‘Како што при Нејзиното раѓање девството останало неповредено, така и при Нејзиното преселување телото било зачувано нераспадливо и пренесено во подобро и побожествено живеалиште.’
Благословени сме и ние од Божјата благодат да го празнуваме овој голем и сецрковен празник, предводени од претстојателот на Мајката на Црквите, нашиот Блаженејши отец и Ерусалимски патријарх Теофил, и тоа токму покрај Богородичниот Гроб, од каде што, според црковното предание, Богородица била преселена во небесните живеалишта.
Да Му заблагодариме на нашиот Троичен Бог, да Ја воспееме Богородица и заедно со свети Јован Дамаскин да извикаме:
‘Радувај се, предодредена Мајко Божја; радувај се, предизбрана во предвечниот совет Божји.’
‘Целото создание нека го празнува вознесувањето на Богомајката.’
‘Дојдете сите, со љубов во срцата да слеземе со Неа кон гробот.’
‘Дојдете сите, духовно да Ја придружуваме во Нејзиното заминување.’
‘Нека се радува земјата при положувањето на телото, а воздухот нека ликува при вознесувањето на духот.’
‘О, свет, чудесен и достоен за почит гроб!’
На крајот, да ја упатиме и молитвата на Мајката на Црквите:
‘Богородице, моли Го Твојот Син и Бог да им вдахне на владетелите на земјата дух на мир, за да го чуваат скапоцениот дар на животот и да се грижат за благосостојбата на своите народи.
Нека всади во нивните срца добри мисли за Црквата на Светите Места и за заштитата на христијаните во Светата Земја – малото стадо на кое Господ му вели да не се плаши, бидејќи на Бога Му беше угодно да му го даде Царството.
И нека ги упокои душите на Светогробските отци, упокоени низ вековите и во поново време, кои се бореа за зачувување на Светите Места, а особено на овој чесен Богородичен Гроб – тивки, но вистинити сведоци на воплотеното присуство Божјо на земјата.
Нека биде.’“
Завршување на богослужението
По беседата беа испеани Евлогитариите, Хвалитните стихири и Големото славословие.
Потоа свештениците ја подигнаа Плаштаницата на Пресвета Богородица и по скалите се искачија до внатрешната порта на храмот.
Таму беше вознесена молитва за православните христијани, за грчкиот народ, како и за мир и благосостојба во целиот свет.
На богослужението присуствуваше и генералниот конзул на Грција во Ерусалим, Димитриос Ангелосопулос, заедно со членови на персоналот на Конзулатот.
Учествуваа и десетици поклоници – локални верници и верници од повеќе православни земји – како и монаси и монахињи, барајќи ја заштитата, благословот и духовната поткрепа на Пресвета Богородица, „неуморна во застапништвото и непроменлива надеж во заштитата“.
Потоа свештениците повторно ја внесоа Плаштаницата во внатрешноста на храмот и ја положија во просторот на Богородица „Платитера – Ерусалимитиса“, јужно од Богородичниот Гроб, каде што остана до празнувањето на Успението на Пресвета Богородица следниот ден – 15 август според стариот календар.
По отпустот, патријархот Теофил, неговата придружба и поклониците се искачија во игуменскиот конак, каде што игуменот, митрополитот Еленополски Јоаким, им приреди послужување.
Извор: Orthodoxia News Agency
