Празникот Успение на нашата Пресвета Владичица Богородица и приснодева Марија е еден од најголемите богородични празници во православната Црква. Со него се одбележува нејзиното упокојување, односно Успението – „заспивањето“ – како и нејзиното преселување од земниот во небесниот живот.
Токму затоа во православното предание Успението не е празник на тагата, туку празник исполнет со надеж во Воскресението и вечниот живот, поради што често се нарекува и „летен Велигден“.
Библискиот и црковниот наратив
Светото Писмо сведочи дека, додека Господ Исус Христос страдал на Крстот, ја видел Својата Мајка и возљубениот ученик Јован, па ѝ рекол:
„Жено, ете ти син!“
А потоа му рекол на Јован:
„Ете ти мајка!“
(Јован 19,25–27)
Од тој час апостолот Јован ја зел Пресвета Богородица во својот дом и се грижел за неа.
Во Делата апостолски се сведочи дека Богородица била заедно со светите апостоли по Вознесението Христово:
„Сите тие еднодушно престојуваа во молитва и молење, заедно со некои жени и со Марија, Мајката на Исус.“
(Дела 1,14)
Црковното предание сведочи дека Пресвета Богородица останала во домот на апостол Јован во Ерусалим и продолжила да Му служи на Бога со својот живот, молитва и дела.
Кога дошло времето на нејзиното упокојување, учениците Господови, кои проповедале низ различни краишта на светот, чудесно се собрале во Ерусалим за последен пат да ја видат Мајката Божја. Според преданието, отсутен бил само апостол Тома.
Во мигот на нејзиното Успение, Самиот Господ Исус Христос ја примил нејзината пречиста душа.
По упокојувањето, телото на Пресвета Богородица било свечено носено во погребна поворка и положено во гроб во Гетсиманија.
Кога апостол Тома пристигнал три дена подоцна, посакал и тој да се поклони пред телото на Богородица. Апостолите го отвориле гробот, но не го нашле нејзиното тело.
Според свештеното предание на Црквата, Пресвета Богородица била телесно преселена на небесата.
Иконата на Успението
Иконата на Успението на Пресвета Богородица е една од најбогатите по својата богословска содржина.
Во нејзиниот средиштен дел Богородица е прикажана положена на одар, опкружена со светите апостоли, епископи и верниот народ.
Над неа стои Христос.
Во Своите раце Тој држи мало дете облечено во бела одежда – символ на пречистата душа на Неговата Мајка. Ако при Христовото Рождество Богородица Го држи Младенецот Христос во своите раце, на иконата на нејзиното Успение токму Христос ја држи нејзината душа.
Со Своите светли одежди, ангелите и мандорлата што Го опкружува, Господ е прикажан во Својата божествена слава.
Положбата на апостолите го насочува погледот кон Пресвета Богородица. Од едната страна свети апостол Петар го кади нејзиното тело, додека свети апостол Павле се поклонува пред неа.
Според преданието, меѓу епископите што се претставуваат на иконата се свети Јаков, братот Господов, свети Тимотеј, свети Јеротеј и свети Дионисиј Ареопагит.
Жените прикажани на иконата го претставуваат верниот народ на Ерусалимската Црква.
Над Христос се отвораат небесата, подготвени да ја примат Мајката Божја.
Празник на Воскресението и надежта
Успението не е празник кој го слави крајот на животот, туку победата над смртта и надежта во воскресението.
Во Пресвета Богородица Црквата го гледа исполнувањето на надежта што им е ветена на сите што живеат во Христа.
Затоа православните христијани не го доживуваат Успението како обична смрт. Самото име „Успение“ – заспивање – ја изразува верата дека смртта повеќе не е конечен крај, туку премин кон вечниот живот.
Како што апостолите се собрале околу одарот на Богородица, така и Црквата се собира околу своите упокоени, молејќи се и предавајќи ги нивните души во рацете Христови.
Сеќавајќи се на оние што пред нас се упокоиле во верата, и самите се потсетуваме дека сме повикани кон живот во идниот век.
Успението истовремено ја изразува и верата на Црквата во постојаното застапништво на Пресвета Богородица.
Преку Христа, таа станува духовна Мајка на сите христијани и со својата мајчинска љубов се застапува за оние што со вера ѝ се обраќаат.
Како православните христијани се подготвуваат за Успението?
На празникот му претходи Богородичниот пост, кој започнува на 1 август според новиот календар, односно на 14 август според стариот календар.
Постот е строг и по својата духовна сериозност често се споредува со Великиот пост.
Во саботите и неделите се разрешуваат масло и вино, а на празникот Преображение Господово се разрешува и риба.
Во деновите пред Успението, во многу православни храмови се служат Малиот и Големиот параклис кон Пресвета Богородица – богослужби исполнети со молитви, благодарност и молби за нејзино застапништво.
Во пресрет на празникот се служи Велика вечерна, а на самиот празник – Утрена и света Божествена Литургија.
Библиски читања за празникот
На Вечерната богослужба:
- Битие 28,10–17
- Езекил 43,27 – 44,4
- Изреки 9,1–11
На Утрената богослужба:
- Лука 1,39–49; 56
На Божествената Литургија:
- Филипјаните 2,5–11
- Лука 10,38–42; 11,27–28
Зошто Успението е наречено „летен Велигден“?
Празникот Успение е исполнет со пасхална радост затоа што во неговото средиште не стои смртта, туку животот.
Црквата гледа во Пресвета Богородица пример за конечната судбина на човекот кој живее соединет со Бога: премин од смртта во живот, од земното кон небесното, од распадливоста кон вечноста.
Затоа празничните песнопенија не повикуваат на очај, туку на радост.
Мајката Божја се упокоила, но не е оставена во смртта. Таа е жива во Бога и, според верата на Црквата, продолжува да се застапува за човечкиот род.
Токму во тоа се состои длабоката порака на Успението: за оној што е во Христа, смртта не го има последниот збор.
Извор: Грчката православна архиепископија на Америка (GOARCH), преку Orthodox Times
Литература и извори
- John Baggley, Festival Icons for the Christian Year, St. Vladimir’s Seminary Press, 2000, стр. 160–166.
- The Festal Menaion, превод Mother Mary, St. Tikhon’s Seminary Press, 1969, стр. 63–65.
- The Incarnate God: The Feasts of Jesus Christ and the Virgin Mary, Catherine Aslanoff (ур.), Paul Meyendorff (прев.), St. Vladimir’s Seminary Press, 1995.
- On the Dormition of Mary: Early Patristic Homilies, превод и вовед Brian E. Daley, S.J., St. Vladimir’s Seminary Press, 1998.
Иконата на Успението употребена во делот за библискиот и црковниот наратив е дело на Athanasios Clark и е објавена со дозвола. Иконата употребена во делот за иконографијата на празникот е обезбедена од Theologic и е објавена со дозвола.
