По поразот на Виктор Орбан во Унгарија и откако, според политичките набљудувачи, американскиот потпретседател Џеј Ди Венс придонел за забрзување на овој процес преку јавна поддршка и посета, дел од бугарските орбанисти не успеаја да го прифатат резултатот. Наместо тоа, започнаа да ја наметнуваат тезата дека со новиот лидер Маѓар „во Унгарија победило десното, конзервативното и националистичкото“, без да си дадат сметка каков беше политичкиот модел на Орбан и зошто токму тие го поддржуваа досега.
Со ваквите толкувања повторно се избегнува искрена анализа зошто овој пораз беше очекуван. Современиот неоконзерватизам, чиј изразит претставник беше Орбан, често се разгледува како идеолошки хибрид – комбинација од конзервативна реторика и силно централизирана власт со зависности. Унгарците живееја во овој модел четири мандати, сè додека не почнаа да се појавуваат неговите последици и јасно изразените врски со руските политички и економски кругови.
Во овој контекст е тешко да се одржува тезата дека ваков модел може долгорочно да се реплицира во други европски држави. Дури и ако дојде до изборна победа на сличен лидер, тоа би било привремено, бидејќи ваквите системи се потпираат на контрола врз институциите, а не на доверба од граѓаните.
Падот на Орбан не е само внатрешно прашање. Тој има значење и во контекст на војната во Украина. Според авторката, Орбан изгуби за да добијат Европа и Украина.
Клучна идеолошка поддршка на овој модел била Православна црква на Русија, која сè почесто се смета за инструмент на руската надворешна политика. Унгарија со години била удобна зона за претставници на Московската патријаршија.
Најсилен пример е Патријарх Кирил, кој во 2022 година беше предложен за санкции од ЕУ поради поддршката за војната во Украина. Токму Орбан ја блокираше таа иницијатива.
Покрај него, важна улога имал и митрополитот Иларион Алфеев, кој бил преместен во Будимпешта и добил унгарско државјанство за краток период. Според тврдења на негов поранешен соработник, тој дејствувал како посредник меѓу Москва и унгарските власти.
Руската црква во Унгарија има активно присуство, вклучително и контрола врз одредени црковни имоти. Ова е дел од поширока стратегија за влијание во Централна и Источна Европа.
Дополнително, унгарската држава обезбедила значителни финансиски средства за реставрација на православни храмови поврзани со Московската патријаршија, што ја прави специфичен случај во ЕУ.
Во повеќето европски држави, вакво финансирање е ограничено или не постои. Во Франција, на пример, важи принципот на секуларност, додека во Германија финансирањето се врши преку црковен данок.
Орбан имал блиски односи и со Православната црква на Србија. Во 2022 година, српскиот патријарх Порфириј му го доделил орденот „Свети Сава“ од прв степен, а Орбан изјавил дека „не можеме да ја добиеме битката за душата на Европа без православните браќа“.
Со доаѓањето на новото раководство, се очекува поголемо усогласување со европската политика кон Москва. Ова може да отвори прашања кои досега биле блокирани, вклучително и можни санкции за религиозни фигури.
Сепак, не се очекуваат брзи промени, бидејќи ваквите мрежи се создаваат долгорочно.
Промената во Унгарија може да доведе до слабеење на концептот на „традиционални вредности“ како политички инструмент, како и до намалување на влијанието на руските структури во Европа.
Останува прашањето дали новата власт ќе го прекине овој модел или ќе го задржи.
Автор:Ренета Трифонова
Извор: hristianstvo.bg
