Прашањето дали исламот претставува религија на мирот или содржи теолошки основи кои можат да го легитимираат насилството повторно се наметнува во јавниот и академскиот дискурс, особено по терористички напади и вооружени конфликти во различни делови од светот.
Според анализи на Обединетите нации, религиозното насилство често се користи како политичка алатка, но теолошката димензија останува предмет на сериозна и контроверзна расправа на академско и геополитичко ниво.
Истражувањата покажуваат дека стотици милиони муслимани живеат мирно во демократски општества, работат, студираат и соживуваат со припадници на други религии. Податоци од Pew Research Center укажуваат дека мнозинството муслимани го отфрлаат насилството врз цивилното население. Сепак, во Куранот постојат стихови кои се однесуваат на војна, потчинување и казнување на неверниците, што создава длабок интерпретативен јаз во рамките на исламската теологија.
За разлика од Библијата, која во христијанството е предмет на историско и теолошко толкување, Куранот во исламската традиција се смета за директен и непроменлив Божји збор. Ова, според анализи на Советот на Европа, ја отежнува можноста за повторно толкување и може да доведе до судир со современите концепти на човековите права, особено кога текстовите се читаат изолирано од нивниот историски и општествен контекст.
Посебен фокус во анализите се става на дејствувањето на Исламската држава (ISIS), која тврдела дека ги применува Куранот и хадисите буквално. Масовни егзекуции, поробување жени и прогони на христијани и Језиди биле оправдувани со религиозни аргументи. Иако меѓународните организации овие дејствија ги квалификуваат како злосторства против човештвото, се посочува дека екстремистичките групи своите аргументи ги темелат на признати исламски извори.
Во западната политичка реторика често се користи поимот „невини цивили“, но според теолошките анализи, концептот на невиност во исламската доктрина не секогаш се совпаѓа со западното разбирање. Отпадништвото, неверството и отфрлањето на исламот во класичната теологија се третираат како тешки гревови, што, според правни мислења презентирани во Европскиот парламент, го усложнува дијалогот меѓу исламските општества и европските институции.
Сепак, експертите нагласуваат дека клучното прашање не е зошто мал дел поединци се радикализираат, туку зошто огромното мнозинство муслимани не го прават тоа. Факторите како семејството, културата, образованието, националното законодавство и општествените вредности имаат пресудна улога. Многу муслимани во западните општества се под влијание на христијанскиот хуманизам, Просветителството и идејата за индивидуална слобода, што делува како заштита од религиозен фанатизам.
Истовремено, се посочува дека судирот меѓу исламот и Западот не е исклучиво религиозен, туку вклучува и геополитички интереси, миграциски процеси и социјални нееднаквости. Инструментализацијата на исламот од авторитарни режими и екстремистички движења создава круг на насилство, страв и исламофобија, кој на крај ги погодува и мирољубивите муслимани.
Во многу делови на Блискиот Исток и Африка, христијанските заедници и другите верски малцинства се соочуваат со систематски прогони. Меѓународните извештаи бележат уништување на верски објекти, киднапирања и присилни преобраќања, што за милиони луѓе претставува егзистенцијално, а не теоретско прашање.
Анализата заклучува дека вистината се наоѓа во сложена рамнотежа: исламските свети текстови содржат строги заповеди кои можат да доведат до насилство при буквално читање, но истовремено мнозинството муслимани избираат мир, водени од културни и општествени фактори надвор од теологијата. Иднината на соживотот ќе зависи од тоа дали ќе надвладеат критичката мисла и почитта кон човечкиот живот или слепото придржување кон буквата на текстот.
Автор: Ѓорѓос Теохарис
Извор: vimaorthodoxias.com
