Во септември 2025 година, триесет и осум деца од војната погодениот украински град Суми пристигнаа во манастирот на светите Козма и Дамјан во Црногорскиот манастир во Бугарија — чин кој требаше да биде обично дело на христијанска милост. Но, само неколку недели подоцна, поранешниот игумен на манастирот, архимандрит Никанор (Мишков), беше суспендиран од служење на Литургија. Случајот отвора длабоки прашања за хуманитарното сведоштво, црковната власт и начинот на кој православните цркви реагираат на страдањето под геополитички притисоци.
Монашката грижа за најмладите жртви на војната
Манастирот, каде живеат осум монаси, организира летни кампови за деца од 2012 година. Но овој пат било поинаку.
„Децата изгледаат како сите деца – се смеат, играат, се шегуваат. Но можеме само да претпоставиме што носат во срцето,“ рече архимандрит Никанор. „Едно од најмалите момчиња, гледајќи пукнатина во плочникот, ме праша дали е направена од бомба.“
Тој истакна дека првпат, и за жал предоцна, прифатиле деца кои преживеале вистинска војна. Манастирот ги примил без никакви услови, без оглед на нивната вера.
По суспензијата, архимандритот на социјалните мрежи напиша:
„Добив заслужена награда за тоа што прифатив украински деца. Ќе продолжиме.“
Официјално објаснување: финансиски неправилности
Патријархот Даниел на Бугарија ја наложил суспензијата по седница на епархијата, тврдејќи дека нема соодветна финансиска документација. Архимандрит Никанор тврди дека обвиненијата се измислени:
„Кога дојдов тука, имаше само празно поле. Сѐ што гледате денес го изградивме од нула. Никој никогаш не побара финансиски извештаи.“
Главниот спор, вели тој, е одбивањето на манастирот да плаќа редовен „црковен данок“. „Јас служам на Црквата, не на корпорација,“ рече тој.
Од изборот на патријархот Даниел, повеќе од 40 свештеници ја напуштиле неговата епархија поради истите причини.
Братството на манастирот стои целосно зад својот игумен. „Оваа казна е неканонска и неправедна,“ изјави монахот Адријан, долгогодишен соработник на Никанор.
Поширокиот контекст: Бугарија меѓу Москва и Киев
Поголемиот дел од јавноста смета дека вистинската причина за казната е критиката на архимандрит Никанор кон новиот курс на Бугарската православна црква и нејзиното приближување кон Московската патријаршија.
Во 2024 година, патријархот Даниел јавно изјави дека не ја признава автокефалноста на Православната црква на Украина (ОЦУ), користејќи реторика идентична на онаа на руската црква.
Иако Бугарија е членка на НАТО и ЕУ, нејзината црква сѐ уште одржува блиски односи со Москва. Во тој контекст, прифаќањето украински деца не било само дело на милосрдие, туку и тивок протест против политизираното православие.
Односот меѓу патријархот Даниел и архимандрит Никанор одамна е затегнат. Никанор го обвинил за „КГБ методи“ и изјавил дека сака „развод – и на овој и на идниот свет“.
Морална дилема за православното сведоштво
Дали казната е навистина поради финансиски грешки или поради неговиот хуманитарен ангажман? Ако второто е точно, тогаш ова претставува алармантен знак дека милосрдието се казнува кога се коси со политичките линии.
Православната вера проповеда Христова љубов кон страдалниците и децата. А кога дете во манастир гледа пукнат плочник и мисли дека е трага од бомба — тоа е сведоштво за раните кои Црквата треба да ги лечи, а не да ги игнорира.
Архимандрит Никанор изјави дека ќе продолжи да се грижи за украинските деца, без оглед на последиците. Неговиот случај поставува суштинско прашање:
Дали Црквата ќе ја следи евангелската совест или геополитичките интереси?
Автор: Сергеј Чапнин, директор на комуникации при Центарот за православни студии на Универзитетот „Фордхам“
Извор: Public Orthodoxy
