о. Симеон Крајопулос (†)
Родители и деца
Секој човек доаѓа во овој свет со одредени вродени предиспозиции. Но работите се испреплетуваат, па човек не може лесно да разјасни што точно детето носи како предиспозиции кога доаѓа на свет, а што потоа му се додава однадвор.
Една невротична мајка — ако смееме така да кажеме — повеќе или помалку ќе му пренесе соодветни предиспозиции на своето дете. Затоа, во детето уште од самиот корен ќе постои некаква слична наклонетост. Но не знаеме колку му пренесува од моментот кога детето почнува да постои во неа и во текот на целата бременост, а колку по неговото раѓање: кога му зборува, кога го кара, кога детето е принудено да живее во атмосфера што ја создава таа невротична мајка.
Така, како што расте детето и станува пет, шест, десет години, почнува да личи на својата мајка. Односно, почнува да има, на некој начин, невротични пројави, пројави на комплекси. И тогаш се прашуваме: дали детето е такво затоа што е родено од таква мајка, или е такво затоа што го одгледала таква мајка?
Ова, како што рековме, е многу сложено. Не можеме јасно да го одвоиме и да видиме колку детето примило од едната страна, а колку од другата. Сепак, можеме со голема сигурност да кажеме две работи.
Прво, дека детето во секој случај нешто прима уште од моментот кога почнува да постои. Нешто прима како наследност. Колку? Не знаеме.
И второ, дека најчесто наследноста е многу помала отколку што ние мислиме. Повеќето работи детето ги прима по раѓањето, уште од првиот миг кога неговата мајка му се насмевнува невротично — зборуваме за невротична мајка — и понатаму, во текот на цела една година.
Не затоа што мајката сака да направи зло. Не. Тоа се случува неволно, без таа да знае. Но, сепак, детето прима. И тие први доживувања, првите влијанија и првите впечатоци што ги прима од својата мајка оставаат таков печат во неговото битие, што изгледаат како да се наследни, иако не се.
Ова има големо значење: изгледаат како наследни. Дури и кога подоцна некој ќе сака да ги искорени, тие се искоренуваат толку тешко, како навистина да се наследни. Сепак, многу е важно тоа што не се наследни, туку стекнати. Затоа што, ако некогаш мајката разбере што ѝ се случува и ако самата успее да се избави, да се ослободи од својата невротична состојба, а потоа се обиде соодветно да влијае врз детето, тогаш ќе влијае врз него на еден нов, позитивен начин.
Тука треба уште еднаш да ги нагласам овие две работи, кои секогаш постојат заедно во секој човек — и во нас, кои сме веќе возрасни, но и кај старите луѓе: од една страна, наследноста, односно она што сме го примиле како предиспозиција уште од моментот кога сме дошле во постоење; и од друга страна, она што околината го остава врз нас, печатот што околината го става врз нас.
Ако, пак, овие работи ги погледнеме во Христос, ќе кажеме дека не само преку влијанието на христијанските знаења што ги нуди околината, туку главно преку влијанието на Божјата благодат во Црквата, во детето се оформува Христос, се образува Христос, се образува новиот човек — без разлика каква наследност има детето.
Затоа, родителите, кога ќе се најдат пред ова или она свое дете, со оваа или онаа наследност, со овие или оние вродени предиспозиции, никогаш не треба да се исплашат и никогаш не треба да кажат: „Такво е детето, така дошло на свет; што да правам? Не можам ништо да направам, а и ако направам нешто, тоа ќе биде многу малку.“
Никогаш не треба да размислуваат така. Каква и да е наследноста — ова го нагласуваме — бидејќи станува збор за жив човек, бидејќи станува збор за суштество кое е личност, уште од првиот момент ова живо суштество, овој нов човек, може да се промени и да се преобрази кон подобро.
Но треба да ја нагласиме и другата страна: колку и да се промени едно дете под влијание на околината, колку и да му помогнеме, колку и да влијаеме врз неговите предиспозиции, врз неговата наследност, какви начини и да употребиме, колку и да се подобри, каков и успех да имаме, на крајот сепак останува предиспозицијата, останува она што се нарекува наследност.
И таа останува како корен, како темел. Таа останува засекогаш. Единствената разлика е во тоа што во Црквата, со Христовата благодат, се случува едно целосно преустројување на човекот од секој поглед — кај повеќето луѓе, изгледа, тоа се случува главно во часот на смртта — и така христијанинот влегува во вечното Царство.
Секако, секој влегува со својот сопствен тип, со својата сопствена личност, така што ниту во вечното Царство еден човек никогаш нема да личи сосема на друг. Но сепак, тој влегува како нов човек, без оптоварувања од аспект на предиспозициите, односно без наследни оптоварувања.
Од книгата: о. Симеон Крајопулос, „Родители и деца“, том А, Панорама, Солун, 2004, стр. 45–59, извадоци.
Извор: https://www.koinoniaorthodoxias.org/orthodoxi-oikogeneia/i-klironomikotita-ston-anthropo-kai-i-epidrasi-tis-xaritos-tou-theou/
