Свештеник Јоан Бурдин
Покајанието и невротичното чувство на вина
Честопати се среќаваме со тоа дека луѓето го мешаат самојадењето – невротичното чувство на вина – со покајанието, односно здравото осознавање на својот грев и каењето за него.
Всушност, ова е една од најтешките и најопасните духовни грешки според своите последици.
Самојадењето внатрешно го уништува човекот и може да доведе до нервно растројство или депресија, а во најзапуштените случаи и до самоубиство. Покајанието, напротив, лекува од последиците на гревот и ја враќа радоста.
Најлесно е да се разликува едното од другото според тоа на што сме фокусирани во тој момент.
Покајанието е насочено кон Бога: разбирам дека со мојата постапка тешко Го навредив, ја предадов Неговата љубов.
Така Петар, откажувајќи се од Христа, одеднаш сфати што направил:
„И излегувајќи надвор, горко плачеше“.
Покајничкиот плач носи олеснување. Тој е исполнет со надеж за милосрдие и простување.
Поточно, јас дури и не се сомневам дека Господ ќе ми прости. Всушност, тоа и го предизвикува мојот плач: ја осознавам длабочината на Божјата љубов и нејзината беспомошност пред мојата суровост.
Бог не им се одмаздува на оние што ги сака, и не ги казнува оние што Го сакаат Него, кои грешат само поради својата човечка слабост.
Откако ќе згрешам, ја осознавам својата немоќ, но гледајќи ја Божјата љубов, не бегам од Бога, туку кон Него, сфаќајќи дека мојата немоќ се искупува со безграничноста на Неговото милосрдие и љубов.
Каде да одам, ако не кај Него?
Покајничките солзи ја измиваат горчината на гревот. Носат олеснување и подаруваат надеж:
„Оној што доаѓа кај Мене, нема да го истерам надвор“
(Јован 6, 37).
Исповедајќи го својот грев во Тајната на Покајанието, чувствувам како од моето срце паднал тежок товар.
И иако лузната од оваа рана сè уште може да потсетува на себе со тапа болка и чувство на срам, ако гревот бил многу тежок, јас не живеам со направениот грев и не се сомневам дека ми е простено.
Чувствувајќи болка, истовремено ја чувствувам и радоста на простувањето. А таа е посилна.
Кога вината се претвора во самојадење
Невротичното чувство на вина не случајно се нарекува самојадење.
Човекот притоа е фокусиран на самиот себе и на својата постапка. Тој изнемоштува од гризењето на срамот. Искусува очај, иритираност кон себеси и паничен страв.
Бог, дури и ако се појави во неговите мисли, тоа е некаде на периферијата на свеста, како позадина што ја истакнува главната мисла:
„Пред мојот пад бев достоен за Него. Сега сум ништо, готов човек, за мене нема прошка“.
Човекот во овој момент повеќе се грижи што се покажал несовршен, отколку што со својата постапка Му нанел болка на Оној што го сака.
Оттука произлегува и стравот од неизбежната казна, и неверувањето во милосрдието и можноста за простување.
„Невротикот“ не се чувствува како неразделен дел од Бога. Тој е премногу изолиран и фокусиран на себе, за да го сподели тоа чувство на вина и да Му го предаде на Оној што е способен секоја вина да ја впие и распрсне, како чад.
Тој не се одвојува од гревот, како да сраснува со него. Невротичната вина удира по самиот идентитет и интегритет на човекот:
„Ако сум згрешил, значи сум целосно расипан и ништовен“.
Токму тоа е пројава на скриена гордост: неумеењето да се осознае сопствената немоќ, да се прости себеси за слабоста и да се бара помош во Оној што е способен да те подигне и да ја сподели Својата сила.
Јуда и Петар – две различни реакции на гревот
Во тоа се состои и трагедијата на Јуда и разликата меѓу неговото осознавање на вината и покајничкиот плач на Петар.
Јуда го признава својот грев:
„Згрешив, предавајќи невина крв“.
Но не е способен ниту да поверува во можноста за простување, ниту да Му се обрати со покајнички плач на Бога.
Наместо тоа, тој се затвора во неподносливото чувство на вина и паѓа во ќорсокак на очајот, од кој единствен излез му се чини самоубиството.
Чувството на невротична вина ја парализира волјата, принудува бесконечно да се врти минатото во главата.
Човекот се покажува неспособен за движење и промена: тој се движи во круг.
Дури и исповедта притоа не носи олеснување: невротикот и понатаму продолжува да го „преџвакува“ она што е направено.
Му се чини дека свештеникот лошо го ислушал, дека Бог не му простил, дека треба да го исповеда тој грев уште и уште.
Ова е знак на недоверба кон Бога и несвесен обид да се „откупи“ од Него и од својата совест со сопствените душевни страдања.
Како да се ослободиме од невротичното чувство на вина?
Запирајте се секојпат кога ќе забележите дека повторно почнавте да ја вртите мислата:
„Зошто го направив тоа?“
Прекинете ја со напор на волјата.
Кажете:
„Стоп! Ова е самојадење“.
Нагло префрлете се на надворешно дејство. На пример, направете дванаесет земни поклони со Исусовата молитва.
Психолозите исто така советуваат во текот на 10 минути, без никаква цензура, да ги запишувате своите мисли на хартија или на паметен телефон – во писмо до близок човек или духовник.
Мозокот го перципира визуелниот текст како завршен и престанува да се навраќа на него.
Не гледајте наназад
Минатото не може да се промени.
Предајте се себеси и своето минато на Божјото милосрдие.
Не гледајте наназад.
Префрлете се на активна љубов
Самојадењето по својата природа е егоистично: човекот е зафатен само со своите доживувања.
Затоа и од него треба да се лекува преку фокусирање не на себе, туку на другите.
Огледајте се околу себе: кому токму сега му е потребна вашата реална помош?
Направете мало добро дело. Или големо, ако можете.
Свети Јован Златоуст вели:
„Лебот што му го даваш на сиромавиот, го лекува твоето сопствено срце“.
А свети Максим Исповедник додава:
„Љубовта го очистува умот од лукави мисли“.
Свети Теофан Затворник пишува:
„Во срцето згреано со милосрдие, Бог го излева Својот мир, кој ја исцелува секоја душевна тага и вознемиреност“.
Свети Паисиј Светогорец вели:
„Кога човекот почнува да размислува за другите, за болката на ближниот, неговата сопствена болка стивнува“.
И додава:
„Бог го гледа тоа благородно сострадување и му испраќа на срцето таква утеха, каква што нема да најдеш во ниту едно земно задоволство. Давајќи се себеси, човекот се исцелува“.
Прифатете ја својата слабост
Свети Теофан Затворник советува:
„Сте паднале — подигнете се и одете понатаму. Повторно сте паднале — повторно подигнете се. И така до крајот на животот. Главното е да не паѓате во очај и да не се лутите на себеси затоа што не сте идеални“.
Христијанското смирение е храброста да се признае:
„Да, јас сум слаб, можам да паѓам. Но Господ ме сака и таков, и Тој ги подигнува оние што паднале“.
