Нови сознанија за цел подземен свет под Света Софија излегуваат на виделина. Реставраторските работи на храмот во Константинопол сега опфаќаат и простори што досега биле затворени и во голема мера неистражени.
Станува збор за премини, подземни ходници, резервоари и тунели чија вкупна должина, според турските власти, би можела да достигне дури девет километри.
Овие информации ги соопшти турскиот министер за култура и туризам, Мехмет Нури Ерсој, на прес-конференција во Кахраманмараш. Како што истакна, обемните зафати во Света Софија не се ограничени само на куполата, покривите и видливите делови од историското здание, туку се одвиваат и под земја.
Турскиот министер зборуваше за разгранета мрежа од подземни премини. Сепак, на многу места пристапот сè уште е невозможен поради уривања, насобрана кал и глина, како и висока влажност.
Што можело да се случи со подземните градби?
Инженери со искуство во реставрација на историски споменици објаснуваат дека сегашната состојба на подземните простори може да биде последица на повеќе фактори чие влијание се наталожувало низ вековите.
Света Софија се наоѓа во подрачје со изразена сеизмичка активност и повеќепати била погодена од силни земјотреси. Можно е дел од подземните премини да ја изгубиле својата стабилност, бидејќи поместувањата на почвата, пукнатините и поранешните градежни зафати влијаеле врз ѕидовите и сводовите.
Истовремено, продирањето вода претставува една од најсериозните опасности. Кога влагата со децении или со векови навлегува во споевите и порозните градежни материјали, може да предизвика распаѓање на малтерот, корозија на металните елементи и постепено ослабување на камените ѕидови.
Пронајдените наслаги од кал и глина веројатно се поврзани и со навлегувањето вода и со нанесувањето ситни честички од околната почва. Во одредени случаи, овие наслаги можат да создадат притисок врз старите градби или да прикријат пукнатини и други оштетувања, кои стануваат видливи дури по внимателното чистење.
Водоводни системи, резервоари и премини
Не е сигурно дека сите подземни премини имале иста намена. Некои можеби биле дел од стари водоводни системи за пренос или складирање вода. Други, пак, можеби служеле за одржување на храмот, за одведување на водата или за поврзување со соседните градби.
Света Софија била изградена во VI век, во дел од византиски Константинопол каде што веќе постоеле постари зданија, резервоари и сложена инфраструктурна мрежа. Затоа, стручњаците посочуваат дека подземниот систем можеби не бил изграден како единствена целина, туку настанувал во повеќе фази, со дополнителни доградби.
Внимателно треба да се толкува и податокот за деветте километри. Оваа должина можеби се однесува на вкупната мрежа од евидентирани премини и нивните разгранувања, а не на еден непрекинат тунел под главниот дел на храмот.
Предизвиците при реставрацијата
Чистењето се одвива постепено, бидејќи наглото отстранување на насобраниот материјал може да ја наруши стабилноста на веќе ослабената конструкција. Потребни се постојани мерења на влажноста, геотехнички испитувања, тридимензионално снимање и следење на евентуалните поместувања.
Реставрацијата на Света Софија веќе се наоѓа во особено сложена фаза. Зафатите врз куполата и другите конструктивни елементи се планираат првенствено со цел да се подобри заштитата од земјотреси, без притоа целосно да се прекине користењето на објектот.
Мехмет Нури Ерсој ја остави отворена можноста некои од безбедните подземни делови во иднина да бидат отворени за посетители. Сепак, тоа ќе зависи од нивната стабилност, вентилацијата, влажноста, излезите за евакуација и можноста да се заштитат археолошките остатоци.
Доколку се оствари овој план, посетителите ќе имаат можност да запознаат една досега непозната страна на Света Софија. Истовремено, подземните истражувања би можеле да дадат драгоцени одговори за начинот на изградба, водоснабдувањето и повеќевековната историја на еден од најзначајните споменици на православието и на светското културно наследство.
Извор: Vima Orthodoxias
