„Понекогаш доаѓаат поклоници кои до тука ги довеле кучиња. Им се појавиле на патот и им го покажале правецот. Велат дека, да не биле тие, ќе се изгубеле. Ние ги храниме, а тие не јадат. Следниот ден заминуваат и никогаш повеќе не ги гледаме“, вели отец Иларион.
Стоиме на влезот во манастирот Пантократор, на источниот брег на Света Гора. Лево од нас, сонцето го тера морето да блеска во ова мајско пладне, додека од другата страна густата шума се искачува по ридовите, сè до каде што допира погледот.
Чамец пристигнува во манастирот Пантократор за да ги остави утринските посетители.
Раката на отец Иларион се крева и ја покажува нашата дестинација. Скитот на пророкот Илија одовде едвај се гледа. Додека ни дава упатства како да стигнеме таму, зад нас ластовиците не престануваат да црцорат. Танцуваат над манастирскиот двор, прелетуваат од гранка на гранка, се провлекуваат низ свежите агли и со своите маневри си играат со чистата пролетна светлина.
Истото како да го прават и монасите, кои со бавен чекор се повлекуваат во своите келии, оставајќи сенки зад себе. Но тука, надвор, никој не може да се скрие од сонцето. И додека жештината станува сè посилна, решаваме да тргнеме, заблагодарувајќи му се на отец Иларион за пречекот.
Реката што ја среќаваме малку подоцна надоаѓа во зима и го отежнува преминувањето. Сега, пак, доволно е да прескокнеме преку неколку камења за да ја преминеме. Наскоро почнуваме да се искачуваме и брзо исчезнуваме во густата вегетација.
Утринскиот пејзаж пред манастирот Пантократор.
На Света Гора со векови нема развиено сточарство. Затоа шумите се толку густи што е речиси невозможно човек да се придвижи дваесет метри без да следи некоја патека.
Пред да сфатиме, веќе се наоѓаме пред ѕидините на скитот кој ќе биде наша база во следните два дена. Изграден во 1757 година од свети Пајсиј Величковски, Скитот на пророкот Илија бил населен главно со словенскојазични монаси – Руси, Украинци и Молдавци. Во неговиот центар, за разлика од нискиот камен храм на манастирот Пантократор, се издига величествена црква.
Монаси во манастирот Пантократор пренесуваат брашно и ги извршуваат секојдневните работи.
На една од клупите, меѓу руски поклоници, го среќаваме Димитрис Бакалис, кој уште од зори има изодено километри. Нè пречекува со блага насмевка, забележувајќи го заморот испишан на нашите лица.
Целта на нашето патување беше да го направиме она што членовите на FoMA (Friends of Mount Athos – Пријатели на Света Гора) редовно го прават уште од почетокот на 2000-тите години: да учествуваме во чистењето на патеките на Света Гора. А ние штотуку го добивме нашето огнено крштевање.
„Артериите“ на полуостровот
Скитот на пророкот Илија.
За да се разбере значењето на патеките во овој географски простор, можеби треба да ги замислиме како артерии на жив организам со историја што се губи во времето.
Расфрлани низ специфичниот релјеф на Света Гора, која како организиран православен монашки центар е документирана уште од 10 век, манастирите, скитовите, келиите и испосниците меѓусебно биле поврзани со патеки, бидејќи немало друг начин за комуникација – карпестите брегови не дозволуваат изградба на крајбрежни патишта.
Денес, како што ни кажаа монасите, отворен останал само многу мал дел од оваа мрежа. Поголемиот дел од патеките со текот на времето биле напуштени, а вегетацијата го направила своето. Во последните години, со значителното зголемување на бројот на посетители, сè почестото движење со возила дополнително ја намалило нивната употреба.
Првата станица во денот за чистење е еден мост обраснат со дива трева.
Димитрис Бакалис, кој првпат дошол овде во 1987 година, на 21-годишна возраст, оттогаш се вратил повеќе од сто пати и ги познава патеките подобро од сопствената дланка.
Забележувајќи го нивното пропаѓање и поттикнат од еден свој белгиски пријател, пред четиринаесет години решил да им се приклучи на FoMA.
Здружението, основано во 1990 година од луѓе заинтересирани за минатото, сегашноста и иднината на светогорските манастири и нивните зависни објекти, меѓу кои многумина биле академици, било ставено под покровителство на тогашниот принц од Велс, денешниот крал Чарлс III.
Најголемиот дел од неговите членови живеат во странство. Секоја година, во период од две недели – а некои се враќаат на неколку дена и во октомври – членовите се делат во групи и, сместени во манастирите, ги евидентираат и чистат патеките.
Фаќајќи се за работа
Кога следното утро се сретнавме на влезот во скитот, станавме дел од група составена од сосема различни луѓе, но поврзани со една заедничка цел.
Сите бевме поспани, будни уште од четири часот наутро, од повторувачките удари на клепалото што одекнуваа низ празниот и сè уште темен двор. Сепак, не ги слушнавме чакалите за кои ни кажаа дека завивале веднаш штом паднала ноќта.
Иван, Русин кој живее во САД, поранешен конструктор на тркачки автомобили, а денес ѓакон, кој веднаш ни стана симпатичен поради стапчињата инстант кафе што ни ги подари – на Света Гора брзо сфаќаш дека работите што си ги сметал за дадени, всушност и не се – и Пол, американски пензионер од Вашингтон, поранешен ИТ проект-менаџер, ни посакаа добредојде во групата.
Го поделивме појадокот – варени јајца, јаболка и парчиња леб – оставајќи нешто и за подоцнежната ужина, а потоа тргнавме кон патеката што води до Богородица, уште еден руски скит, оддалечен 2.700 метри.
Воденица на патека во близина на Скитот на пророкот Илија.
„Порано овде беше рај за планинарите“, вели Димитрис.
„Ќе го земеше ранецот, ќе тргнеше да пешачиш и, кога ќе ти здодееше или ќе се измореше, ќе наидеше на манастир и ќе ти речеа: ‘Повелете, да ве нахраниме, да ве сместиме да преспиете’. Така ги засакав патеките“, ми вели, додека ги оставаме другите да одат пред нас.
Додека чекориме, добиваме впечаток дека годишните времиња се менуваат во зависност од местото на кое се наоѓаме, бидејќи свежиот ветер често се провлекува низ зеленилото.
Набргу застануваме пред една напуштена воденица. Пред две години, еден монах ја открил додека се шетал покрај реката. Изградена е, како и самата патека, од Руси.
Првата станица за работа е еден мост. Под нас водата тече жуборејќи, додека членовите на групата, еден по еден, се распоредуваат за да ги исчистат тревата и гранките што го попречуваат преминувањето.
Носат заштитни очила и она што ќе го исечат го фрлаат на страната од провалијата. Кога му приоѓам на Иван, тој зема здив и ми објаснува дека ова му е шести пат да доаѓа овде со групата.
Што е тоа што го тера повторно да се враќа?
Димитрис Бакалис, водачот на нашата група, обележува една патека.
„Планината целосно ми го промени животот“, вели.
Роден на Крим, на 13-годишна возраст се преселил со родителите во Калифорнија, каде што се посветил на изработка на тркачки автомобили.
„Сакав да студирам Теологија. По една моја посета овде, го затворив бизнисот, отидов во Њујорк во богословско училиште и завршив додипломски и магистерски студии. Дотогаш реставрирав и класични автомобили од 1970-тите години, освојував награди на натпревари, но ништо од тоа не ме исполнуваше. Дури и само еден ден на Света Гора чувствував дека ми дава повеќе отколку кога ќе завршев автомобил на кој сум работел со месеци“, раскажува.
Пред три години станал ѓакон, а за неколку дена ќе биде ракоположен за свештеник.
Секој од свои причини
За некој да отпатува на Света Гора со FoMA, треба најпрво да го пријави својот интерес и да стане член, а потоа да биде избран меѓу останатите кандидати.
Оние што доаѓаат овде се луѓе кои, секој од различна причина, се поврзани со ова место. Некои ги привлекува архитектурата, други историјата, природата, верата или духовноста и поради тоа забораваат на обврските и удобностите што дома ги сметаат за нешто вообичаено.
Нешто постојано ги привлекува назад кон овие патеки.
Пол првпат дошол овде во 2018 година за да ѝ се восхитува на архитектурата на манастирите, а три години подоцна ја запознал групата.
„Имав прочитано опис на Атос како ‘Градина на Богородица’ и си помислив: ‘Каква поетска метафора!’ Не поверував. Кога дојдов, видов дека е вистина“, вели.
Неговите пријатели, од кои многумина се академици, актери и оперски пејачи, го разбираат кога им објаснува зошто постојано се враќа.
Врвот на Атос величествено се појавува пред нас од една од патеките.
Набргу сонцето станува посилно. Повремено покрај патот наидуваме на црвени табли што ја покажуваат дестинацијата.
Димитрис со себе носи имиња на манастири отпечатени на ленти, за да ги поставува таму каде што е потребно за обележување. Истото го прави и со портокалови ленти на почетоците на патеките.
Без нив, многу посетители секоја година би се изгубиле.
„Понекогаш се прашувам дали ритамот со кој живееме назад во градовите е погрешен“, му велам на Пол.
„Сега помалку се грижам за тоа што е погрешно, а повеќе за тоа што е правилно. Ме интересира како можам да помогнам. Тоа ми носи поголемо задоволство отколку некој да ми помага мене“, одговара.
Пауза за ужина по утринските работи.
Пред нас паднал огромен труп и ја блокира патеката. Димитрис и Иван вадат две пили и се фаќаат за работа.
Кога завршуваат, групата повторно добива сила, бидејќи наскоро ќе направиме пауза за одмор на едно чистилиште, каде што нè чека друга работна група.
Ги среќаваме непосредно пред Богородица. И тие гладни, седат на земја и врз една простирка редат домати, јаболка, леб, пиперки и друга храна што ќе ја споделат.
Јадат во тишина.
Меѓу нив има Англичани, шпански планинари, американски студенти и еден грчки пензионер, Костас, кој ме уверува дека единственото задоволство што го наоѓа во чистењето на патеките е тоа што „се грижи за градината на нашата мајка“.
„Света Гора е Градината на Пресвета Богородица“, ми објаснува и продолжува со својата ужина.
Време за храна по исполнет ден на патеките на Света Гора.
Во групата е и следниот претседател на управниот одбор на FoMA.
Крис Томас, кој живее во Лондон и има кипарско потекло од страна на неговата мајка, токму кога му приоѓам добил еден мејл. Неговата компанија обезбедува технолошки системи за стадиони и големи фудбалски клубови.
Иако веќе осум години доаѓа овде со FoMA, првиот пат, како што ми раскажува, го мразел искуството.
„А зошто повторно се врати?“, го прашувам.
„Затоа што сфатив дека работите што ги мразев беа површни. Штом ќе се вратев дома, сакав повторно да дојдам. Надвор, во светот, се навикнуваш на површни и плитки привилегии, кои овде ги немаш. Мораш да ја делиш собата, да ја делиш храната; не си важен, кредитните картички не ти функционираат, телефонот понекогаш нема сигнал. Тоа е губење на идентитетот. Се чувствував дезориентирано. Кога се вратив дома, се запрашав: ‘Зошто отиде таму ако сакаш да биде како дома? Отиде затоа што тоа е еден поинаков свет’. И повторно се вратив“, вели.
Се обидува да ги охрабри посетителите да пешачат.
„Знаеме дека повеќето претпочитаат да влезат во автомобил. Но ако ги изгубиме патеките, ќе изгубиме уште една врска со природата. Некои поклоници сè уште го ценат тоа што можат да пешачат од едно место до друго; тоа им помага Света Гора да ја доживеат на поинаков начин“, објаснува.
На влезот во манастирот Ставроникита, монах се движи со клепалото непосредно пред вечерната богослужба.
Набргу тргнуваме назад.
Пред да сфатиме, веќе седиме во трпезаријата на скитот, каде што храната е послужена. Монасите и гостите јадеме во тишина, уживајќи во мешунките, додека се слуша гласот на еден монах кој чита житија на светии.
Овде внатре, си мислам, секој миг од денот изгледа како сцена од претстава.
Секојдневието – од будењето, преку јадењето, па сè до спиењето – е еден ритуал што се движи околу едно нешто: молитвата.
Попладнето, пред да се стемни, почна да врне.
Ако застанеше на работ на скитот, можеше да ја видиш маглата како се протега сè до Пантократор и морето. Можеби стигнуваше и до манастирот Ставроникита, каде што ќе нè пречекаа следниот ден.
Влеговме во нашите келии изморени.
И штом ги затворивме очите, заспавме.
Ниту овојпат не ги слушнавме чакалите како завиваат.
Текстот е објавен во 16. број на изданието „Нашите места – Света Гора“, јули 2026 година.
Извор: https://www.orthodoxianewsagency.gr/
