Свети Стефан Нови, голем маченик и исповедник на Православието, е роден во 715 година во Цариград, во побожно христијанско семејство. Неговите родители, кои веќе имале две ќерки, долго време се молеле Господ да им дарува син. Мајката, веднаш по неговото раѓање, го однела новороденото дете во црквата на Пресвета Богородица во Влахерна и го посветила на Бога.
Прогоните против иконите
Во времето на императорот Лав Исавријанец (716–741) започнал жесток прогон против светите икони и сите што ги почитувале. Иконоборците, поддржани од царската власт, зазеле високи позиции во државата и Црквата. Православието, притиснато од пресата на прогоните, било зачувано во монаштвото, во пустинските келијни подвизи и во храбрите срца на верните.
Семејството на Стефан, огорчено од безчестието во престолнината, избегало во Витанија. Таму, шеснаесетгодишниот Стефан го предале под духовно раководство на премудриот авва Јован, подвижник на планината Свети Авксентиј. Стефан останал со него петнаесет години, учејќи ги тајните на монаштвото, додека не ја добил веста дека неговите родители се упокоиле, а неговите сестри биле замонашени.
По смртта на својот духовник, Стефан продолжил со подвигот во самотија, но за кратко околу него се собрале монаси кои копнееле по духовно раководство. Така се оформил манастир со Стефан како игумен. На 42 години тој повторно се повлекол во длабока осаменост, но и таму повторно се собрале ученици.
Спротивставување на иконоборството
По смртта на Лав, на престолот дошол уште пожестокиот прогонител – император Константин Копроним (741–775). Тој свикал лажен иконоборечки собор на кој иконите биле прогласени за идоли, а нивните почитувачи – за еретици.
Кога до царот пристигнала вест за светоста, чудотворството и големиот углед што го уживал игуменот Стефан, се разгневил. Архиепископот Константин, клучна фигура на иконоборците, видел во Стефан опасен противник. Поради тоа се обиделе да го придобијат со ласкање и подароци, а потоа со закани – но без успех. Тогаш го оклеветиле дека паднал во грев со монахињата Ана, која храбро ја одбранила вистината и пострадала маченички.
Императорот го фрлил Стефан во затвор и го уништил манастирот. Иконоборечки епископи го посетувале во затвор, обидувајќи се да го убедат во „правилноста“ на нивната догма – но светителот ги побивал сите нивни аргументи со јасни и силни сведоштва за православната вера.
Почеток на подвиг како столпник
Свети Стефан бил протеран на едно од островчињата во Мраморното Море, каде живеел во пештера. Но и таму учениците го нашле. Подоцна примил уште потежок подвиг – живеење на столб, како столпник. Чудата што ги правел со молитва се прошириле низ целата Империја.
Маченичка смрт
Константин наредил Стефан повторно да биде фрлен во затвор – таму веќе биле 342 монаси затворени поради почитување на иконите. Затворот, благодарение на светителот, станал како манастир: се служеле молитви и псалми, а народот во голема бројност доаѓал за молитвена поткрепа.
Императорот потоа испратил луѓе да го убијат, но тие, видувајќи го неговото лице осветлено со небесна светлина, паднале пред него и побарале прошка. Разгневен, Константин измислил ново оправдување – дека Стефан наводно заговорувал против царот – и испратил војници да го убијат.
Светецот бил извлечен од затворот, влечен и тепан низ улиците на Цариград. На крај бил каменуван и удиран по главата со дрвен стап – така ја предал својата света душа во 767 година, на возраст од 53 години. Неговото тело го фрлиле во јама за криминалци.
Следното утро, над планината Авксентиј се појавил огнен облак, а врз престолнината паднала густа темнина и од небото паднал град од кој загинале многу луѓе – небесен знак за маченичката смрт на праведникот.
Свети Стефан Нови останува како еден од најголемите исповедници на Православието и бранители на светите икони, продолжувајќи го патот на првиот маченик Свети Стефан, чиј што лик и име ги носел.
