Во последните денови во јавноста се појави вест дека јеромонах од МПЦ-ОА, читајќи го Синодиконот на Неделата на Православието, додал свои формулации со кои анатемиса луѓе што користат вештачка интелигенција, поддржувале ковид-вакцинација или не се согласуваат со постојната власт.
Без да навлегуваме во лични намери, ваквиот настап отвора едно сериозно прашање: дали ваквиот пристап му служи на Евангелието или ја оттурнува Црквата од луѓето?
Што е всушност анатема?
Во православната традиција, анатемата не е емоционална осуда или импровизирана клетва. Таа е тешка канонска мерка која Црквата низ вековите ја користела внимателно и соборно, најчесто против јасни ереси што ја извртувале верата.
Затоа и Синодиконот на Неделата на Православието е текст што се чита како сведоштво на историската борба за вистината на верата, а не како простор за лични политички или идеолошки дополнувања.
Кога поединец самоволно го менува текстот, ризикува да ја претвори црковната служба во лична трибина.
Вештачката интелигенција не е демон
Особено проблематична е идејата дека користењето на вештачка интелигенција е нешто што треба да се анатемиса.
Технологијата сама по себе не е ни добра ни зла. Таа е алатка.
Истото важи и за ножот: со него може да се исече леб за гладниот, но и да се повреди човек. Злото или доброто не е во предметот, туку во намерите на човекот.
Црквата низ историјата никогаш не ја осудувала самата технологија. Напротив, печатницата, радиото, телевизијата и интернетот денес се користат и за ширење на православното сведоштво.
Тешко е да се замисли дека милиони луѓе – студенти, научници, лекари, инженери – кои денес користат вештачка интелигенција во секојдневната работа, би требало да бидат прогласени за непријатели на верата.
Верата не е војна против науката
Истото важи и за медицината. Православната традиција отсекогаш ги почитувала лекарите – доволно е да се сетиме на светите бесребреници Козма и Дамјан, кои биле лекари.
Кога медицината се претставува како нешто што мора да се осудува, се создава впечаток дека верата и разумот се непријатели, а тоа никогаш не било учење на Црквата.
Опасноста од зборови што оттурнуваат
Можеби најголемата опасност од ваквите изјави не е во самата анатема, туку во последиците.
Денес младите луѓе живеат во свет на технологија, наука и информации. Ако Црквата им се обраќа со јазик на осуда и страв, тие лесно можат да помислат дека Црквата не го разбира современиот човек.
А тогаш наместо мост, се гради ѕид.
Понекогаш мудроста е и во молчењето
Не е срам кога човек не разбира нешто ново. Историјата покажува дека секоја нова технологија прво предизвикувала страв.
Но духовната зрелост често значи да се говори внимателно – или понекогаш да се премолчи, од љубов кон луѓето кои треба да останат во Црквата.
Христијанството не се шири со анатеми кон цели групи луѓе. Се шири со вистина, разум и љубов.
А токму тие три нешта денес се најпотребни.
Т.А.
