Во православниот свет, Вселенската Патријаршија во Константинопол не е само „прва меѓу еднаквите“. Таа е историскиот и духовниот темел врз кој се изградила православната цивилизација. Теолозите предупредуваат: кој го поткопува Цариград, го поткопува самото православие.
Архидијакон Џон Хрисавгис, долгогодишен советник на Патријархот Вартоломеј, вели:
„Без Вселенската Патријаршија, православието би се претворило во федерација на етнички клубови. Само Цариград може да ја сочува неговата соборност и универзалност.“
(John Chryssavgis, Toward the Holy and Great Council: Personal Reflections, L100 Conference, 2016 )
Метрополитот на Пергам, Јован Зизиулас – еден од највлијателните православни теолози на 20 век – во своите дела потсетува:
„Приматот на Вселенската Патријаршија не е административен каприц, туку канонска гаранција дека православието е една Црква, а не збир од национални верзии на Црквата.“
(John Zizioulas, Synodality and Primacy, zizioulas.org)
Историчарот Пасхалис Китромилидес, истражувајќи ја улогата на Цариград низ вековите, е дециден:
„Секое негирање на Вселенската Патријаршија е негирање на православната традиција и на самата историја. Без овој центар, Православието се претвора во мозаик на поделени интереси.“
(Paschalis Kitromilides, Religion and Politics in the Orthodox World: The Ecumenical Patriarchate and the Challenges of Modernity, Routledge, 2019 — Taylor & Francis)
Дури и самиот Вселенски Патријарх Вартоломеј често истакнува дека Црквата е над секој национален или политички проект:
„Православието не познава граници. Ако ја изгубиме Вселенската Патријаршија, тогаш престануваме да бидеме едно тело Христово и се претвораме во инструмент на државните агенди.“
(Patriarch Bartholomew, „Religion in Europe Today“, European View, 2007 — SAGE Journals)
Заклучок
Цариград не е обична патријаршија. Тој е живо сведоштво дека православието е една, света, соборна и апостолска Црква. Негирањето на Вселенската Патријаршија значи уривање на столбот кој со векови го чува православното единство.
