Еден од најстарите живи христијански манастири во светот останува во центарот на правна и дипломатска битка меѓу зачувувањето на неговиот духовен карактер и плановите за туристички развој на Синај
СИНАЈ / АТИНА / КАИРО – Манастирот „Света Екатерина“ на Синај, еден од најстарите непрекинато активни христијански манастири во светот, повторно е во фокусот на православната и дипломатската јавност. Неколку месеци по големата правна криза предизвикана од египетска судска одлука за имотниот статус на манастирот, Orthodox Times поставува прашање што сè уште нема јасен јавен одговор: дали преземените мерки навистина го заштитија манастирот или само ја одложија неизвесноста?
Кризата започна во мај 2025 година, кога египетски суд донесе одлука според која земјиштето и дел од имотите поврзани со манастирот се сметаат за државна сопственост, додека монасите го задржуваат правото на користење и богослужбен живот. Одлуката предизвика тревога во Грција, во православниот свет и кај заштитниците на културното наследство, бидејќи отвори прашања за идната правна сигурност на манастирот и за неговата автономна духовна мисија.
Египетските власти тогаш уверуваа дека религискиот карактер на манастирот нема да биде нарушен. Во јуни 2025 година, египетскиот министер за надворешни работи Бадр Абделати му соопшти на грчкиот колега Јоргос Герапетритис дека духовната и религиската вредност на манастирот и околните археолошки локалитети ќе бидат зачувани. И AP и Reuters објавија дека Каиро и Атина се согласиле да работат на заштита на правниот и духовниот статус на светилиштето.
Подоцна, во октомври 2025 година, грчкиот премиер Кирјакос Мицотакис изјави дека Грција и Египет постигнале договор за иднината на манастирот. Според Reuters, договорот требало да обезбеди манастирот да го задржи својот религиски карактер „засекогаш“ и да спречи негово претворање, како и претворање на поврзаните места на богослужение, во нешто што би го нарушило нивниот духовен идентитет.
Паралелно, грчката држава презеде сопствен правен чекор. Во летото 2025 година, грчкиот парламент го одобри законот со кој се создава јавно правно лице под името „Грчки православен свештен царски автономен манастир на Светата и Богогазена Гора Синај во Грција“. Целта на овој потег беше манастирот да добие поцврста правна застапеност во Грција, да се заштити неговата историска континуитетност и да се зајакне неговата позиција во преговорите со Египет.
Но токму тука Orthodox Times ја гледа суштинската дилема: дали ова правно лице навистина ѝ даде на грчката влада дополнителен аргумент во преговорите со Египет, или по неговото создавање настапи опасна тишина? Анализата посочува дека поминале повеќе од шест месеци без доволно јавни информации за тоа како напредува заштитата на манастирот, какви се разговорите со Каиро и дали постои реална гаранција дека Синај нема да се претвори во туристички проект во кој манастирот ќе биде само „атракција во пустината“.
Стравувањата не се без основа. Во последните години Египет го промовира проектот Great Transfiguration Project, насочен кон туристички развој на областа околу планината Синај и градот Света Екатерина. Дел од меѓународните набљудувачи предупредуваат дека ваквите туристички мегапроекти можат да го загрозат историскиот пејзаж и духовната тишина на едно од најзначајните христијански светилишта. Euractiv објави дека токму туристичкиот развој околу манастирот бил една од главните грижи на Атина во разговорите со Каиро.
Манастирот „Света Екатерина“ има уникатна тежина за целиот христијански свет. Според UNESCO, православниот манастир стои во подножјето на гората Хорив, каде според библиското предание Мојсеј ги примил таблиците на Законот; местото е свето за христијанството, јудаизмот и исламот. Манастирот, основан во VI век, е опишан од UNESCO како најстариот христијански манастир што сè уште ја извршува својата првична функција.
Токму затоа прашањето не е само имотно-правно. Станува збор за духовен, културен и цивилизациски споменик што ја надминува локалната египетска правна рамка. Манастирот е живо монашко братство, место на молитва, библиотека со непроценливи ракописи, чувар на ранохристијански икони и симбол на мирно присуство на Православието на простор што со векови бил пресек на религии, империи и култури.
Orthodox Times во својот текст додава и поширока геополитичка димензија. Авторот предупредува дека во последните години повеќе држави не се двоумат да ја инструментализираат религијата и улогата на Црквата за геополитички цели. Во тој контекст, посебно се спомнува источниот Медитеран, промената во египетската политика и приближувањето меѓу Египет и Турција, како фактори што не треба да се игнорираат во грчката и православната анализа на ситуацијата.
Во текстот се поставува и прашањето дали древните патријаршии — Вселенската, Александриската, Ерусалимската и Антиохиската — доволно ја согледуваат сериозноста на моментот и дали можат да ги надминат меѓусебните ситни спорови за да ги заштитат своите вековни права, привилегии и присуство во регионот. Авторот го поврзува ова и со одлуката на грчката влада да создаде стотици официјални позиции за поддршка на древните патријаршии, но прашува колку тој процес навистина напредува и дали има пречки во неговата реализација.
Случајот со „Света Екатерина“ затоа останува отворен тест за односот меѓу државниот суверенитет, религиската слобода, културното наследство и туристичката економија. Египет формално уверува дека манастирот ќе остане заштитен и дека неговата духовна мисија нема да биде нарушена. Грција тврди дека е постигнат договор за зачувување на неговиот статус. Но прашањето што сега повторно се поставува е дали тие уверувања ќе се претворат во трајна правна сигурност, видливи гаранции и транспарентна заштита на монашката автономија.
За православниот свет, манастирот на Синај не е само историски споменик. Тој е живо сведоштво за монаштвото, за непрекинатата молитва и за присуството на Црквата во една света пустина што ја почитуваат трите аврамски религии. Затоа секоја неизвесност околу неговиот статус се доживува како прашање што не го засега само Египет и Грција, туку целото христијанско и културно наследство на човештвото.
Објавено: текстот на Orthodox Times е објавен на 9 мај 2026 година, во 11:33 часот, во рубриката „Opinions“.
