Педесет и деветтата сесија на Комисијата на Обединетите нации за население и развој (CPD59), одржана од 13 до 17 април 2026 година во Њујорк, заврши без усвоен консензусен завршен документ. Официјалната тема на сесијата беше „Население, технологија и истражување во контекст на одржливиот развој“, но преговорите пропаднаа поради длабоки несогласувања меѓу државите околу јазикот за сексуалното и репродуктивното здравје и права, родовата еднаквост и сродните прашања.
Ова е најважниот факт што треба јасно да се каже: Обединетите нации не усвоија нов документ, а со тоа не беше создаден ниту нов меѓународен консензус околу абортусот. Насловот дека „ОН не успеале да легализираат меѓународно право на абортус“ е поостра интерпретација, но зад неа стои реален настан: пропаднаа преговорите на кои дел од државите и организации инсистираа на посилен јазик за репродуктивните права, вклучително и за „safe abortion“.
Од друга страна, организации што отворено поддржуваат оваа агенда јавно изразија разочарување. ACT Alliance соопшти дека преговорите се одвивале во „силно поларизирана средина“ и дека клучни точки на спор биле токму Sexual and Reproductive Health and Rights (SRHR), Sexual and Gender-Based Violence (SGBV) и gender equality. Во нивната реакција јасно се гледа дека тие жалат што овие формулации не добиле консензусна поддршка.
И официјалната изјава на Обединетото Кралство покажува колку ова прашање било централно. Во британското обраќање на CPD59 се вели дека земјата има „непоколеблива посветеност“ на „comprehensive sexual and reproductive health and rights“, а експлицитно се спомнува и „access to safe abortion“. Значи, не станува збор за шпекулација: ваков јазик навистина бил туркан во рамки на сесијата.
Паралелно со ова, про-абортусните и прогресивните организации по завршувањето на сесијата жалеа што не бил усвоен документ. International Sexual and Reproductive Rights Coalition објави дека е „длабоко фрустрирана“ што државите не успеале да постигнат консензус, а Countdown 2030 Europe исто така оцени дека е изгубена можност за документ што посилно би ја зацврстил агендата на SRHR. Ова дополнително потврдува дека спорот бил суштински, а не периферен.
Од конзервативна и црковна перспектива, токму тука лежи значењето на исходот. Извештајот што го пренесува Iuris Naturalis, повикувајќи се на C-Fam, тврди дека претседавачот на сесијата, амбасадорот Зефирен Маниратанга од Бурунди, одбил да стави на усвојување текст што не можел да помине со консензус. Во истиот извештај се наведува дека Светата столица ја поздравила одбраната на консензусната практика и предупредила на „неумерен фокус“ врз сексуалното и репродуктивното здравје. Иако оваа интерпретација доаѓа од јасно профилиран конзервативен извор, таа е важна затоа што покажува како исходот се чита во круговите што стравуваат од постепено вградување на абортусот и родовата идеологија во меѓународниот јазик на човековите права.
Официјалните говори на Светата столица на самата сесија навистина покажуваат сериозна задршка кон таа терминологија. Во достапните изјави на Мисијата на Светата столица во ОН се гледа дека таа изразува „длабока загриженост“ околу јазикот за сексуалното и репродуктивното здравје, а особено за „reproductive rights“, што потврдува дека Ватикан овие формулации и понатаму ги смета за спорни и непогодни за автоматско претворање во универзални обврзувачки поими.
Интересно е и тоа што неуспехот на оваа сесија не е изолиран. Според извештајот што го пренесува Iuris Naturalis, Комисијата не успеала да постигне договор во седум од последните десет сесии, што покажува дека прашањата за абортусот, родот, сексуалното образование и сродните теми веќе подолго време предизвикуваат жестоки поделби во рамки на ОН. Значи, CPD59 не е исклучок, туку дел од подолг меѓународен судир околу антропологијата, семејството и границите на т.н. репродуктивни права.
Во таа смисла, за еден црковен медиум најважно е да се задржи трезвеноста и точноста. Не треба да се каже дека ОН „создале“ или „за малку создале“ некакво општо право на абортус во формално-правна смисла, затоа што таков документ не беше усвоен. Но е сосема оправдано да се констатира дека на оваа сесија повторно беше направен сериозен обид да се зацврсти јазикот на SRHR и на „safe abortion“ во меѓународниот систем, и дека тој обид овојпат не доби консензус.
Оттука, најточната и најпродлабочена формулација би била следнава: Комисијата на ОН за население и развој не усвои завршен документ, а една од клучните причини за неуспехот беа длабоките несогласувања околу абортусот, сексуалното и репродуктивното здравје и права, и родовата агенда. За едните ова е пропуштена можност за „напредок“, а за другите — важна пречка против ново проширување на спорен меѓународен јазик што сè почесто се обидува да се претстави како универзално човеково право.
https://www.iurisnaturalis.com/ver-ficha/5447?utm_source=chatgpt.com
https://www.un.org/development/desa/pd/events/CPD59?utm_source=chatgpt.com
https://spzh.eu/en/news/92707-un-failes-to-legalize-international-right-to-abortion
