Автор: Павел Бојко
Светиот Јероним Стридонски се карал со своите пријатели, ги навредувал противниците и се нафрлал речиси на секого – а сепак токму овој невозможен научник му ја подарил на Западот Библијата што ќе ја чита повеќе од илјада години.
Во една пештера во Витлеем, издлабена во варовник, старец седи на ниска маса и диктира писмо, додека писарот едвај успева со своето перо да го следи неговиот говор. Писмото е наменето за Северна Африка, до еден млад и надежен епископ кој се осмелил да го доведе во прашање едно од неговите толкувања на Светото Писмо.
Старецот не ги штеди зборовите. „Не си земај за право, во својата младост, да се расправаш со ветеран во Светото Писмо“, го укорува тој, завршувајќи ја опомената со една поговорка: „Уморниот вол гази посигурно.“
Младиот епископ се викал Августин.
Да, истиот оној Свети Августин.
А старецот кој го прекорувал како самоуверен ученик бил Јероним Стридонски.
Во таа пештера тој ја преведувал Библијата.
А неговиот карактер, благо речено, бил тежок.
Човек со кого било невозможно да се живее
Јероним бил избувлив и немилосрден во расправите.
Знаел како засекогаш да уништи едно пријателство. Со Руфин Аквилејски биле пријатели уште од младоста. Заедно учеле во Рим и заедно го прегрнале подвижничкиот живот.
Но кога се разишле околу наследството на Ориген, Јероним со таква жестина се нафрлил врз својот поранешен пријател, користејќи толку остар јазик, што нивната преписка и денес е непријатна за читање.
Тој ги напаѓал и личноста и достоинството.
Го избирал најпонижувачкиот латински јазик што го знаел – а латински знаел извонредно.
Августин поминал подобро само затоа што никогаш не возвраќал на грубоста со грубост.
Младиот епископ од Хипон внимателно се осмелил да му приговори на Јеронимовото толкување, а за возврат добил раздразнет укор од еден постар човек кој не сакал да биде исправен.
Преписката меѓу двајцата најголеми умови на тоа време понекогаш наликува на двобој:
едниот удира силно и без воздршка,
додека другиот се обидува да го зачува христијанскиот мир.
Денес ваков човек многумина би го прогласиле за токсичен и би го избегнувале.
И навистина, со него било тешко да се живее.
Но прашањето е друго:
Од каде во овој неподнослив научник се родило она што го направило светител?
Огнената пустина
За да се разбере гневот на Светиот Јероним, треба да се вратиме во сириската пустина кај Халкида, каде што многу години пред Витлеем живеел како пустиник.
Неговото писмо до духовната ќерка Евстохија не било напишано врз основа на книги, туку од лично подвижничко искуство.
Палестинското сонце горело толку силно што, според неговите зборови, кожата му поцрнела „како на Етиопјанец“.
Постел прекумерно.
Дошол до состојба неговите исушени коски едвај да го држат телото.
Кога ќе го совладал сонот, паѓал на земја.
Негови соседи биле скорпии и диви ѕверови.
Пиел само ладна вода.
Тоа не била удобната учена ќелија со череп на масата што ренесансните сликари сакале да ја прикажуваат.
Токму затоа гневот на Јероним не бил ситна навредливост на човек кој сака кавги.
Во него горел истиот оган што го печел во пустината.
Само што сега бил насочен против секоја невнимателност кон Божјото Слово.
Тој се нафрлал врз еретичките учења како куче-чувар врз непознат човек пред портата:
жестоко,
без двоумење,
понекогаш и непромислено.
За вистината на Светото Писмо бил подготвен да ги жртвува и пријателството и сопствениот углед.
Дваесет години тежок труд
Пред Јероним, латинскиот Стар Завет бил преведен од грчката Септуагинта.
Практично станувало збор за превод на превод.
Јероним се зафатил со нешто незамисливо.
Седнал над еврејскиот оригинал, кој го нарекувал „еврејската вистина“, и со години го споредувал текстот, разговарајќи со еврејски учители за најситните јазични нијанси.
Во тогашниот еврејски текст самогласките воопшто не биле запишувани.
Пред преведувачот стоел само ред од согласки.
Истата комбинација можела да се чита на различни начини.
Правилното читање можел да го препознае само човек кој речиси совршено го владеел јазикот.
Пред тој текст Јероним седел повеќе од дваесет години.
Пустинскиот ветер му крцкал песок меѓу забите.
Прашината паѓала врз влажниот пергамент.
Жештината го сушела мастилото на трската.
Очите му се воспалувале од долгите часови читање под чадлива ламба.
Ноќе веќе не можел да гледа.
Тоа било друг вид подвижништво.
Страдање заради една единствена реченица.
Страдање што никој не го гледал.
И токму тука е суштината.
Само човек опседнат со својата задача, човек со кого било невозможно да се живее, можел да ја пробие таа ѕидина на неразбирливост.
Попријатен човек одамна би се откажал и би се вратил на познатата Септуагинта.
Неподносливата тврдоглавост на Јероним станала алатката со која успеал да продре таму каде што другите би се повлекле.
Но отпорот дошол веднаш.
Неговиот превод разгневил многумина.
Верниците биле навикнати на старите латински зборови што ги слушале од детството.
Новите им изгледале како фалсификат.
Како светогрдие.
Тоа довело дури и до немири.
Во африканскиот град Оеа, еден епископ за време на богослужба го прочитал Јеронимовиот превод на книгата на пророкот Јона.
Се сопнал на еден единствен збор.
Наместо познатото растение под кое пророкот се засолнил, Јероним употребил друго.
Во храмот избувнал метеж.
Верниците извикале дека преводот е лажен.
Го обвиниле преведувачот дека „јудеизира“.
Епископот за малку ќе ја изгубел својата катедра.
Тешко е да се замисли.
Еден научник во далечна пештера го сменил името на едно растение.
А илјада километри подалеку христијаните речиси се степале во црква поради тоа.
И токму тој текст – Вулгатата – станал Библијата на латинскиот Запад повеќе од илјада години.
Време е да се остави перото
Во 410 година во витлеемската пештера пристигнала вест што го потресла огнениот преведувач.
Визиготите на Аларих го освоиле Рим.
Јероним штотуку почнал да пишува толкување на пророкот Езекиел.
Од потресот повеќе не можел да продолжи.
Самиот признава дека со денови не можел да мисли на ништо друго освен на судбината на своите блиски.
Не можел ни да проговори.
Во предговорот на тоа толкување запишал:
„Во еден град пропадна целиот свет.“
Меѓу убиените и заробените имало луѓе што ги познавал и ги сакал.
Според неговото сведоштво, војниците ја тепале благородната вдовица Маркела, негова духовна ученичка, барајќи да им го покаже скриеното злато.
Но таа одамна го разделила на сиромашните.
Набргу кон пештерата во Витлеем почнале да пристигнуваат бегалци.
Вчерашни римски благородници.
Во партали.
Покриени со прашина.
Без ништо.
Проселе леб.
И стариот, раздразлив човек, кој дотогаш бил подготвен да го нападне секој што ќе погреши во еден предлог, го тргнал настрана свитокот со Езекиел.
Повеќе немало време за толкување на Писмото.
Требало да се нахранат и згрижат луѓето.
„Нема ниту еден час без да примаме толпи свети браќа; тишината на манастирот се претвори во врева на гостилница“, пишува тој.
Човекот кој целиот живот војувал со зборови, сега ги оставил зборовите.
Преминал на дела.
Перото останало на масата покрај недовршениот стих од пророкот.
Надвор, под жешкото сонце, чекале гладните.
А рацете што ги напишале најотровните писма на својот век, сега им кршеле леб.
Така Бог го повикал на служба еден тежок и непопустлив човек.
Го повикал токму оној со кого било невозможно да се живее.
И токму преку неговите раце биле нахранети оние што останале без ништо.
Извор: https://spzh.eu/en/chelovek-i-cerkovy/93723-the-saint-with-an-unbearable-temper
