Од Византија до денешните олтари на тишината
Во времето на Византија, кога светлината на духовноста и умот се прелеваа во едно, Црквата била срцето на интелектуалниот живот. Најумните луѓе на своето време – филозофи, ретори, богослови и мислители – беа токму монасите и епископите. Тие не се плашеа од разумот; напротив, го осветуваа со верата. Во нивните души не постоеше судир меѓу знаењето и духовноста, туку совршена хармонија.
Свети Василиј Велики, свети Григориј Богослов и свети Јован Златоуст биле луѓе со образование што би ги засрамило и современите професори. Манастирите биле центри на науката, библиотеките – храмови на мислата, а богословијата – врв на философијата. Да се биде духовник во тоа време значело да се биде водач и на народот, и на интелектот.
Падот на духовната мисла
Денес, кога погледнуваме околу нас, тишината што доаѓа од олтарите е речиси оглушителна.
Сѐ помалку се луѓето во Црквата што мислат, читаат, создаваат, пишуваат, поставуваат прашања. Сѐ помалку се оние што го гледаат богословието како жив дијалог со Бога и светот, а сѐ повеќе како повторување на формули.
Причините се повеќеслојни.
Прво, комунизмот го прекина природниот тек на духовното образование. Црквата беше изолирана, семинариите оскудни, а богословите воспитувани во страв и тишина. Така се роди една генерација свештеници што повеќе учеше како да преживее отколку како да мисли.
Второ, во самиот духовен живот се вгнезди анти-интелектуализам – опасна идеја дека мислата е непријател на верата. Се наградува послушноста, а се осудува прашањето.
„Не мисли – верувај“ стана новата мантра. Но верата без мисла е само празна форма; а мислата без вера е студен камен.
Трето, Црквата стана затворена во својата обвивка. Наместо да воспостави дијалог со науката, психологијата, уметноста и технологијата, таа често се повлекува во осуда и страв. Така, најумните млади луѓе – оние што би можеле да ја обноват нејзината мисла – ја напуштаат, барајќи простор каде што интелектот не се гледа како закана.
Кога апокалипсата станува говор на незнаењето
Се повеќе свештеници денес зборуваат за „Антихристот“, за „ѓаволски дела“ и „стапици на сатаната“ и „непријатели”, претворајќи ја верата во театар на стравот. Тоа не доаѓа од длабоко богословие, туку од површно разбирање.
Кога мислата спие, се раѓа суеверие. Кога образованието се гаси, зборовите стануваат оружје на паника.
Ова не е проблем на верата – туку на нејзините чувари. Црквата не страда затоа што е стара, туку затоа што заборавила да мисли младо.
Византиската лекција
Во Византија, Црквата не се плашела од интелектуалците – напротив, ги создавала.
Манастирите биле лаборатории на духот, а богословието било највисока форма на философија.
Во времето на Византија, патријархот можел да разговара со императорот како рамноправен.
Денес, ретко кој владика може да разговара со еден министер, професор или научник со иста тежина на збор.
Зошто?
Затоа што тогаш духовниците биле интелектуална елита, а денес често се сведени на административна структура.
Тогаш монасите пишувале книги, денес ретко кој и чита.
Тогаш Црквата ги просветлувала народите, денес се брани од сопствените сенки.
Патот кон обнова
Црквата ќе може повторно да процвета само ако ја врати интелектуалната храброст.
Да ги повика младите богослови, научници, филозофи и уметници да бидат дел од нејзината мисија. Да ги научи дека верата не е бегство од светот, туку негово преобразување.
Да се биде православен денес значи да се биде мислител, не фанатик.
Да се биде духовник значи да се биде светлина, не ехо.
Заклучок
Црквата некогаш ги воспитувала најумните луѓе на своето време. Денес таа им го предава полето на идеологиите, теориите и маркетингот.
Ако сака да преживее – мора повторно да стане дом на интелектот.
Да се сети дека Бог не се слави само со метании – туку и со ум.
Црквата не може да живее само од побожност – таа мора да живее и од мисла.
Без интелектуалци, верата се сведува на страв и навика.
Со интелектуалци, верата станува култура, љубов и визија.
Она што некогаш било Византија – цивилизација на духот и умот – може повторно да се роди, ако духовниците престанат да се плашат од знаењето и повторно ја разберат вистината дека разумот не е непријател на верата, туку нејзин соработник.
И можеби тогаш, од тишината на нашите олтари повторно ќе се роди еден нов Василиј, нов Григориј, нов Јован –
не за да владее,
туку за да мисли, да љуби и да води.
Извор: relgija.mk
