Патријаршискиот егзархат на Африка на Руската православна црква доби официјален сертификат за државна регистрација во Република Мадагаскар, со што нејзиното присуство во оваа африканска земја добива и формално-правен статус пред државните власти. Според официјалното соопштение на Егзархатот, документот бил издаден на 7 април, а веста беше објавена на 19 април 2026 година.
Сепак, ова не значи дека Руската црква дури сега првпат стапува во Мадагаскар. Нејзиното присуство таму е веќе видливо најмалку од 2025 година. Егзархатот објави дека митрополитот Константин тогаш ја остварил својата прва посета на островот, дека биле оформени северен и јужен црковен округ, а дел од локалното свештенство преминало под јурисдикција на Москва. Во март 2026 во Антананариво беше отворена и Руско-мадагаскарска стопанска комора, а локални свештеници од руската црковна структура присуствуваа на тој настан.
Но токму тука започнува и суштинскиот проблем. Мадагаскар не е празен мисионерски простор. На островот веќе постои канонска и историски вкоренета православна структура на Александриската патријаршија. Официјалната страница на Патријаршијата на Александрија наведува дека Архиепископијата на Мадагаскар е воспоставена во 1997 година, а денес таму постојат и северна и јужна црковна епископска организација. Дополнително, официјалната мисионерска страница на Архиепископијата наведува дека само таму има околу 110 парохии, од кои 75 со изградени храмови, како и долгогодишна пастирска и образовна дејност.
Затоа, правно гледано, регистрацијата на руската структура во Мадагаскар е државно дозволена; но канонски гледано, таа е многу поспорна. Во православната традиција, основниот принцип е територијалноста — еден епископ, една црковна јурисдикција на едно место. И во православната канонска литература овој принцип се формулира како „one bishop in one city“, односно видлива црковна единственост на одредена територија. Кога на веќе постоечка канонска територија се создава втора паралелна јурисдикција, тоа не е само административен чин, туку сериозен удар врз еклисиолошкиот поредок.
Токму така реагира и Александриската патријаршија. Во своето официјално соопштение по создавањето на Африканскиот егзархат на Москва, Патријаршијата на Александрија зборуваше за „целосно незаконско“ и „антиканонско“ воспоставување егзархат „во границите на нашата Патријаршија“. Со тоа таа јасно покажа дека овој процес не го гледа како обична мисија, туку како упад во туѓа црковна област.
Од своја страна, Москва го оправдува овој чекор со тврдењето дека само им дала „канонска заштита“ на африкански клирици кои не сакале да останат под Александрија поради признавањето на Православната црква на Украина од страна на патријархот Теодор II. Во рускиот наратив, значи, ова не е борба за туѓа територија, туку реакција на, според нив, претходно нарушен канонски поредок во Украина. Но дури и во тој аргумент останува крупното прашање: може ли несогласувањето со една одлука на друга помесна црква да оправда создавање сопствена паралелна црковна мрежа на нејзина територија? За голем дел од православниот свет, одговорот е негативен.
Поширокиот контекст покажува дека Мадагаскар не е изолиран случај, туку дел од многу поголем процес. Според официјални руски и медиумски податоци, Патријаршискиот егзархат на Африка за неколку години се проширил во десетици африкански земји. Japan Times објави дека Руската православна црква за помалку од три години проширила присуство во најмалку 34 африкански држави, што овој процес го прави не само црковен, туку и геополитички значаен.
Токму затоа оваа вест не треба да се прифати само како административна регистрација во една земја. Во црковно-етичка смисла, таа отвора прашање дали станува збор за мисија или за поткопување на веќе постоечка православна мисија. Ако на терен каде веќе постои жива помесна црква со свои епископи, парохии и мисии, друга помесна црква создава сопствена паралелна јурисдикција, тогаш тоа лесно добива облик на црковна инвазија, дури и кога е спроведено со формално мирни и административни средства. Тоа не е воен напад, секако, но е агресивно ширење на влијание во простор што канонски му припаѓа на друг.
Руската православна црква не „доаѓа“ дури сега во Мадагаскар, туку своето веќе постоечко присуство го претвора во официјално регистрирана паралелна структура на територија каде одамна дејствува Александриската патријаршија. Правно, тоа е можно ако државата го дозволи; политички, тоа одговара на поширокото руско јакнење во Африка; но канонски и црковно-етички, за многумина во православниот свет тоа останува длабоко спорен и тешко оправдлив потег.
Извор: gorthodox.com, patriarchateofalexandria.com, exarchate-africa.ru
