САД повторно во дебата за верата и државата: извештај на Министерството за правда тврди антихристијанска пристрасност во времето на Бајден. Новата работна група на администрацијата на Доналд Трамп објави обемен извештај со обвинувања дека федералните институции под Џо Бајден ги притискале христијаните со конзервативни ставови; критичарите, пак, велат дека документот меша политички несогласувања со верски прогон
ВАШИНГТОН – Американското Министерство за правда објави извештај за наводна антихристијанска пристрасност во федералната власт за време на администрацијата на поранешниот претседател Џо Бајден, отворајќи нова жестока дебата во САД за границата меѓу верската слобода, државната политика и културните војни околу абортусот, родот, образованието и јавниот морал.
Извештајот беше објавен на 30 април 2026 година од Task Force to Eradicate Anti-Christian Bias, работна група формирана во рамките на Министерството за правда по извршната наредба на претседателот Доналд Трамп од февруари 2025 година. Според Министерството за правда, документот има 200 страници, содржи наоди од 17 федерални агенции, повеќе од 1.100 фусноти и над 300 страници прилози.
Во официјалното соопштение, Министерството за правда тврди дека администрацијата на Бајден преку „обвинителски постапки, политики и практики“ покажала антихристијанска пристрасност низ федералната власт. Вршителот на должноста јавен обвинител Тод Бланш, кој претседава со работната група, изјави дека „ниту еден Американец не треба да живее во страв дека федералната влада ќе го казни поради неговата вера“.
Работната група не тврди дека администрацијата на Бајден масовно затворала цркви или директно го забранувала богослужението. Според анализата на Associated Press, суштината на извештајот е поинаква: тој обвинува дека федералната власт заземала особено тврда линија кон луѓе, организации и институции што јавно застапувале конзервативни христијански ставови за абортусот, родовиот идентитет, училишните програми и религиските исклучоци од вакцинални или здравствени политики.
Меѓу главните примери што ги наведува извештајот се кривичните постапки против антиабортусни активисти според FACE Act, спорниот меморандум на FBI за т.н. „radical-traditionalist Catholics“, прашањата за совеста во здравството, родовите политики во училиштата и спортот, вакциналните мандати, казните против христијански универзитети, како и јавниот спор околу тоа што Transgender Day of Visibility во 2024 година се совпадна со Велигден.
Извршната наредба со која беше создадена работната група е потпишана од Трамп на 6 февруари 2025 година, а објавена во Federal Register на 12 февруари 2025 година како Executive Order 14202 – Eradicating Anti-Christian Bias. Во неа се наведува дека целта е да се заштити верската слобода и да се прекине, како што стои во наредбата, „антихристијанското вооружување“ на владината моќ.
Најспорен дел од извештајот е неговото толкување на државните политики за абортусот, родовиот идентитет и LGBTQ-правата. Авторите на документот сметаат дека во тие области федералните институции ги принудувале христијаните со традиционални ставови да избираат меѓу верноста кон својата совест и усогласувањето со државните правила. Според извештајот, кога христијанските уверувања за моралот и човековата природа се судирале со политиките на администрацијата на Бајден, верските права често страдале.
Критичарите, пак, оценуваат дека извештајот не докажува реален системски прогон на христијаните, туку претвора политички и правни несогласувања во религиски наратив за жртва. Associated Press наведува дека прогресивни верски и правни групи го критикувале документот како партиски текст што се фокусира врз каузи важни за конзервативните христијани, но не претставува уверлив доказ за широк модел на дискриминација.
Baptist Joint Committee for Religious Liberty, организација што повеќе од девет децении работи на прашања за верска слобода и одвојување на црквата од државата, го критикуваше извештајот како селективен и политички мотивиран. Извршната директорка Аманда Тајлер оцени дека документот се потпира на „избрани анегдоти“ без доволен контекст и правна основа, предупредувајќи дека верската слобода постои само ако важи за сите, а не само за една група верници.
Слична реакција имаше и Interfaith Alliance, која го нарече извештајот политички потег што го претставува конзервативното христијанство како прогонувано мнозинство. Организацијата тврди дека документот погрешно ги претставува политиките на Бајден за LGBTQ и репродуктивното здравје како суштински антихристијански, иако многу христијани во САД не ги делат истите конзервативни ставови по тие прашања.
Поддржувачите на извештајот, од друга страна, сметаат дека документот конечно ги собира на едно место примерите на државен притисок врз христијанските институции и верници. Според нив, федералната власт во времето на Бајден често покажувала поголема чувствителност кон прогресивните културни политики отколку кон религиските приговори на совеста, особено кај католички и евангелски институции поврзани со здравство, образование и семејна политика.
Особено чувствителен останува случајот со FBI-меморандумот од Ричмонд за „радикални традиционалистички католици“. Тој документ претходно предизвика жестоки критики од конзервативни католички и републикански кругови, кои го гледаат како доказ дека федералните служби биле подготвени да ја третираат традиционалната католичка средина како потенцијален безбедносен проблем. Критичарите на таа интерпретација, пак, тврдат дека станувало збор за ограничен разузнавачки документ поврзан со конкретна истрага, а не за општа политика против католиците.
Извештајот доаѓа во време кога прашањето за религијата во американскиот јавен живот повторно станува една од централните линии на политичка поделба. За конзервативните христијани, документот претставува доказ дека федералната власт во претходните години ги потиснувала нивните вредности во името на нови културни и идеолошки норми. За либералните и секуларните критичари, тој е дел од поширок обид да се даде привилегирана правна и политичка положба на една верска и идеолошка струја во христијанството.
Во суштина, спорот не е само околу тоа дали имало поединечни случаи на државно претерување. Такви случаи, како што признаваат и дел од критичарите, може да постојат и треба да се решаваат преку судови и законски процедури. Главното прашање е дали тие случаи создаваат доказ за системска антихристијанска политика, како што тврди работната група, или станува збор за политичко толкување на сложени правни и културни конфликти.
Затоа извештајот треба да се чита внимателно. Тој е официјален владин документ и претставува важен показател за новата насока на администрацијата на Трамп во областа на верската слобода. Но тој не е независна академска студија, ниту неутрална меѓународна проценка. Тој е политички и правен документ на администрација што јавно се позиционира како заштитник на конзервативните христијански права.
Најточната оценка е дека во САД се отвори нова фаза од дебатата за верата и државата. Извештајот на Министерството за правда ја артикулира загриженоста на конзервативните христијански кругови дека нивните ставови сè почесто се третираат како проблем во јавната сфера. Реакциите на критичарите, пак, предупредуваат дека верската слобода не смее да се претвори во инструмент за политичка доминација на една идеолошка струја. Со други зборови, ова не е едноставна приказна за „прогон“ или „измислена жртва“. Тоа е судир меѓу две различни разбирања на религиската слобода во современа Америка: едното ја гледа како заштита на христијаните од државни политики што ги нарушуваат нивните верски уверувања; другото ја гледа како еднаква заштита за сите верски и неверски заедници, без државата да застане зад една конкретна теолошко-политичка агенда.
Објавено: Извештајот е објавен од Министерството за правда на САД на 30 април 2026 година.
Главни извори: официјалното соопштение на Министерството за правда, Executive Order 14202 во Federal Register, анализата на Associated Press и реакциите на Baptist Joint Committee, Interfaith Alliance и други организации за верска слобода.
