Српската нација, како и повеќето балкански нации, не се формирала врз граѓанска, туку врз конфесионална основа. Во тој процес, Српската православна црква претставува најстара и највлијателна институционална структура во рамките на српскиот народ. Во различни историски периоди таа се појавувала под различни имиња, како Жичка архиепископија, Пеќка патријаршија и Карловачка митрополија.
Православна црква на Србија основана во 1920 година
Современата институционална форма на Српската православна црква датира од 1920 година, со создавањето на Кралството на Србите, Хрватите и Словенците. Со декрет на кралот Александар I Караѓорѓевиќ, различните православни јурисдикции биле обединети во една црковна структура.
Ова обединување, според одредени интерпретации, имало и политичка димензија, бидејќи под една јурисдикција биле ставени сите православни верници на територијата на Југославија, вклучително и оние кои не се идентификувале како Срби.
Религиозната припадност одиграла клучна улога во формирањето на српската нација. Во периодот од XV до XVII век, српското население во рамките на Отоманската империја опстојувало како религиозна заедница со ограничен демографски капацитет.
Познат историски феномен се миграциите на српското население кон териториите на Хабсбуршката монархија. Во тој контекст, Пеќкиот патријарх Арсеније III Чарнојевиќ организирал преселба на населението, што довело до формирање на Карловачката митрополија како паралелна црковна структура.
Современата српска нација е заснована врз религиозен принцип
Со појавата на модерните нации во XIX век, религијата станала основа за национална идентификација. Овој процес бил дополнително зајакнат преку османлискиот милет-систем, во кој религиозната припадност имала и административно и политичко значење.
Потеклото на тројството: црква – нација – држава
За време на османлиското владеење, црквата функционирала како носител на колективната меморија и чувар на идејата за средновековната државност. Така се формира концептот на тројството:
црква – нација – држава, кој подоцна станува модел за национална идентификација.
Србија и православието како идентичен поим
Изедначувањето на српскиот идентитет со православието довело до проширување на улогата на црквата од религиозна во национална и политичка сфера. Во овој контекст, црквата се јавува како претставник на националниот интерес и фактор во политичките процеси.
По 2000 година, влијанието на Српската православна црква во општеството се зголемило, особено во образованието, културните вредности и јавниот дискурс. Според оваа перспектива, тоа влијание се карактеризира со традиционализам, колективизам и недоверба кон западните модели.
Прашањето за граѓанското општество
Се нагласува важноста на секуларизмот како предуслов за демократско општество, при што одвојувањето на црквата и државата се смета за суштинско за рамноправна коегзистенција.
Заблудите на етнофилетизмот
Етнофилетизмот (од грчки: ethnos – народ, phyle – племе) претставува идеологија во која:
-нацијата се става над верата
-црквата се користи како инструмент на националната политика
-религиозната припадност се изедначува со етничката
Во таков систем, црквата служи на нацијата, а идентитетот се сведува на етничка припадност.
Последици
Во оваа перспектива, етнофилетизмот води кон исклучивост, затворање кон други култури и редефинирање на православието како национална религија. Ваквиот пристап може да создаде тензии со други народи и да го попречи дијалогот.
