Пастирски размисли од мултинационална парохија во Тибинген, Германија
Во време на војна и колективно страдање, сè понагласено се поставува прашањето: што може современата литургија да им понуди на луѓето кои се ранени, исплашени, преплавени со болка и изгубени надежи? Овие размисли доаѓаат од свештеник кој служи во парохија во која заедно се молат Украинци, Руси, Белоруси и други народи погодени од воениот конфликт.
Литургијата не е награда за „достојните“
Во православниот дискурс често се слуша дека човек треба да пристапи кон Литургијата само „очистен“, без страсти, без гревови и без вознемирени мисли. Но овој начин на размислувaње лесно станува средство за манипулација: начинот на кој се нагласува „недостојноста“ на народот и „достојноста“ на клирот.
Вистината е поинаква: никој не доаѓа на Литургија чист. Доаѓаме со грижи, стравови и прашања, со мисли за војната, за тирани, за блиските, за напуштените градови, за тоа дали децата повторно ќе ги видат своите баби и дедовци.
Богослужението не е привилегија за безгрешните — тоа е прибежиште за оние што живеат со внатрешна бура.
Кога Литургијата станува извор на траума
Литургијата, иако по природа исцелителна, може да стане извор на болка. Луѓето погодени од војна стануваат исклучително чувствителни на секој симбол: икони, јазик на богослужбата, кои имиња се спомнуваат на проскомидија, кои пораки се испраќаат преку проповедите.
Некои го злоупотребуваат богослужението: внесуваат национални и воени симболи, цивилни или воени знамиња, патриотски песни, „соодветни“ проповеди што не лекуваат, туку продлабочуваат рани. Така, Литургијата – која треба да го открива Царството Божјо – се претвора во борбено поле.
Задачата на свештеникот денес е да се спротивстави на овој дух на исклучивост и да создаде простор кој обединува и смирува.
Пастирската флексибилност во дијаспората
Во Германија постои можност за литургиска приспособливост која ја почитува болката на луѓето.
Во Тибинген:
- воведена е украинска молитва;
- по службата верниците можат слободно да зборуваат на свој јазик;
- во храмот има мотиви што носат чувство на дом;
- се дополнуваат молитви за сите земји од кои доаѓаат луѓето — Украина, Белорусија, Молдавија, Казахстан;
- фразата „за управителите и нивните војски“ се заменува со „за управителите и нивните народи“.
Литургијата се служи на црковнословенски. За некои тоа е јазик поврзан со раната на империјалистичката политика, но авторот нагласува: црковнословенскиот му припаѓа на секој словенски народ и е заедничко духовно наследство.
Текстот на Литургијата како терапевтски простор
Литургискиот текст не бара однапред „очистен“ човек. Напротив – тој постепено го води кон мир.
Токму повторувањето е срцето на литургиската терапија:
- молитвата „за избавување од секоја жалост, гнев и потреба“ се слуша четири пати;
- молитвите за мир – речиси дваесет пати.
Тоа создава ритам сличен на дишење, во кој болката полека ја губи централната позиција во свеста.
Литургијата не дозволува лични политички или емоционални барања во молитвите – и во тоа има мудрост. Отворена молитва од една група би можела да биде рана за друга. Богослужението е заштита од емоционална експлозија и судир.
Во храмот злото не се анализира. Тоа се раствора во хармонијата на молитвата.
Литургијата како заедничко исцелување
Литургијата нè исцелува не поединечно, туку како заедница. Чинот на заедно стоење, заедно дишење, заедно пеење има огромна терапевтска сила.
Православното богослужение е телесно:
- икони за гледање,
- пеење за слушање,
- темјан за мирис,
- поклони за допир,
- Света Причест за вкус.
Оваа целокупност е спротивност на внатрешната распарченост која ја носи траумата. Редот на Литургијата — непроменлив, стабилен, познат — создава чувство дека светот, барем тука, сè уште стои на место.
Многу православни парохии во Германија се обидуваат да го зачуваат токму тој „свет на мирот“ што постоел пред 2022. За многумина, Литургијата е единственото место каде повторно го чувствуваат тлото под нозете.
Последните години минаа под притисок на постојана анксиозност и траума. Дури и кога не слушаме експлозии, дури и кога над нас не летаат дронови – ние живееме во воздухот на војната.
Христос, кој се открива во Литургијата, може – барем за краток миг – да му даде на човекот можност да излезе од тој внатрешен режим на преживување, да почувствува мир и да ја допре Божјата близина.
Овие размисли се засновани на излагање дадено на конференцијата „Исцелување на ранетите сеќавања“, организирана од фондацијата Pro Oriente во Виена на 14 ноември 2025 година.
Автор: протојереј д-р Алексеј Волчков
Извор: https://publicorthodoxy.org
