Вселенскиот патријарх Вартоломеј порача дека автентичната теологија не може да постои заедно со тесноградоста, затвореноста и поедноставеното гледање на светот, нагласувајќи дека Црквата треба да биде простор на слобода, дијалог и живо сведоштво на Евангелието во современиот свет.
За време на Божествената литургија по повод празникот на светата славна великомаченичка Ефимија, на 11 јули 2026 година, Вселенскиот патријарх Вартоломеј го ракоположи архимандритот Исидорос Кацос во епископски чин.
Во своето обраќање до новиот епископ Андидски, чија древна епархија припаѓала на Митрополијата Пергиска во Мала Азија, патријархот нагласи дека „автентичната теологија и затвореноста се противречни поими кои меѓусебно се исклучуваат“.
Според него, теологијата не може вистински да се разбере без централното место што го има човековата слобода.
„Пристапувањето кон човечката личност врз основа на нејзиниот однос со Бога, или поточно врз основа на Божјиот однос со неа, му дава на човечкото постоење највисока можна вредност и на нашата слобода ѝ дава непоколеблива референтна точка и постојана насока“, рече Вселенскиот патријарх.
Тој посочи дека не станува збор само за почитување на секој човек, туку и за основен теолошки принцип – слободата на човечката душа во нејзиниот стремеж кон Бога.
„Вистината на слободата не се оценува само според тоа што самите ги правиме нашите избори, туку пред сè според тоа што избираме“, истакна патријархот.
Според него, човекот е вистински слободен кога го избира Христос и ја прифаќа Неговата вистина.
„Христовите зборови остануваат секогаш важечки: ‘Ќе ја познаете вистината, и вистината ќе ве ослободи’“, рече патријархот, повикувајќи се на Евангелието според Јован.
Тој го цитираше и свети Јован Златоуст, кој поучува дека „никој не е вистински слободен, освен оној што живее во Христос“.
Црквата треба да биде простор на живот во слобода
Вселенскиот патријарх нагласи дека суштината на автентичната теологија се состои во тоа Црквата да биде претставена како место на „живот во слобода“, а слободата да се разбере како централен теолошки поим.
Ваквото почитување на слободата на секој човек, според него, исклучува затворен, површен и поедноставен догматизам, кој сложените теолошки прашања ги сведува само на црно-бели заклучоци.
Патријархот Вартоломеј потсети и на свое обраќање од мај 2021 година, кога нагласил дека теологијата не треба да се создава во изолација, туку во активен дијалог со светот.
„Теологијата е толкување на Христовото Евангелие во дијалог со современиот свет и со знаците на времето. Таа е изразување на вечните вистини на нашата вера на јазикот на секоја историска епоха“, рекол тогаш патријархот.
Според него, теологијата не може да ја игнорира културата во која е повикана да сведочи.
Затворениот однос кон светот го нарушува преданието на Отците
Патријархот оцени дека одбранбениот и затворен став на теологијата кон светот не е само неоправдан, туку и спротивен на преданието на светите Отци.
„Одбранбениот став на теологијата кон светот ја нарушува традицијата на нашите Отци, кои секогаш одговарале на предизвиците на своето време, без да стравуваат дека дијалогот неизбежно ќе доведе до секуларизација на теологијата“, нагласи тој.
Тој ги повика теолозите да го користат црковното предание и да создаваат жива и современа теологија, која не само што ќе ги отфрла погрешните идеи, туку и ефективно ќе ги користи можностите што ги нуди современата цивилизација.
„Библијата во едната, весникот во другата рака“
Во свое обраќање од декември 2024 година, Вселенскиот патријарх потсетил на познатата мисла дека теологот и свештеникот треба да ја држат „Библијата во едната рака, а весникот во другата“.
Според него, тоа значи дека, покрај теологијата, неопходно е човекот да биде информиран за случувањата во светот, да ги разбира егзистенцијалните потреби и стремежите на современиот човек, да се занимава со општествените прашања и да го препознава духот на времето.
Патријархот забележал дека денес речиси секој во раката го држи привлечниот и моќен паметен телефон, во кој може да се најде сè, дури и текстот на Библијата.
Сепак, како што посочил, останува неизвесно дали луѓето ќе ја побараат Библијата во огромното море од дигитални информации.
Дијалог меѓу теологијата, науката и технологијата
Вселенскиот патријарх нагласи дека она што грчката философија го претставувала како предизвик за христијанската теологија во времето на големите црковни Отци од четвртиот век, денес го претставуваат научните сознанија и технолошкиот напредок.
Сепак, тој истакна дека овој предизвик не треба да се разбира како судир.
„Дијалогот меѓу теологијата и науката не смее да биде судир меѓу противници, туку соработка меѓу две големи сили кои му служат на човештвото. Тоа треба да биде партнерство, а не ривалство“, порача патријархот.
„Православието не треба да биде затворено во себе“
Вселенскиот патријарх истакна дека Вселенската патријаршија никогаш не била поддржувач на затворено и повлечено Православие.
Тој се повика на Христовите зборови: „Не може да се сокрие град што се наоѓа на врв планина“.
„Вселенската патријаршија никогаш не се фиксирала конзервативно на минатото. Со увереност дека Преданието е самиот живот на Црквата, во неговиот непрекинат континуитет и единство, таа го проповедала Евангелието на слободата во Христос на начин што е навремен и соодветен за сегашноста“, рече патријархот Вартоломеј.
Тој повика православните христијани да живеат Православие кое нема да биде затворено во себе, туку ќе го проповеда Евангелието на слободата во современиот свет на разбирлив и привлечен начин.
Извор: orthodoxobserver.org
