Во христијанството (барем во руското православие) постои една сосема необјаснива склоност за држење до „Стариот завет“.
Овде не мислам дури ни на модерниот тренд секоја војна да се прогласува за света, туку на оној поим за „нечистотија“ кој се префрли кај нас од „Мојсеевиот закон“ и на чуден начин се одрази врз црковните традиции.
„Она што Бог го очистил, ти не го нарекувај нечисто“ (Дела 11:9). Иако овие зборови беа кажани во однос на паганите, во нив е концентрирана суштината на христијанството во целина. И неговата разлика не само од паганските култови, туку и од старозаветното јудејство.
Спротивставувањето на сакралното (светото) и профаното (световното), на чистотата и нечистотијата, е основата на секој религиозен култ.
Познато е со колкав трепет Евреите се однесувале кон ритуалната чистота: човек можел да се оскверни со допир на леш, на болен од лепра и некои други болести, на жена за време на менструално крвавење и по породување. Дури и по враќањето од пазар, Евреите морале да извршат ритуално миење.
Во својата длабочина, поимот „нечистотија“ беше, во суштина, дел од еден вид кастински/хиерархиски религиозен систем, на чие дно стоеја сите „неевреи“ (односно, оние кои не го почитуваа законот за чистота), малку погоре – болните и жените, а на самиот врв – првосвештениците (единствените кои можеа да влезат во Светињата на светињите, односно непосредно да застанат пред Бога).
Доближувањето до Него бараше постојано очистување. Но, дури ни тоа не можеше кардинално да ја промени ситуацијата: жената под никакви услови не можеше да влезе во Светињата на светињите.
И ете, во овој строго структуриран религиозен свет доаѓа Христос.
Симболот на светоста и чистотата (зашто кој може да биде посвет и почист од Бога?) се раѓа во тело кое однапред се смета за „нечисто“. Болестите, физиолошките потреби и слично – стануваат дел од Неговиот земен живот.
Тој „јаде и пие со митниците и грешниците“, односно со луѓе кои очигледно се „нечисти“, влегува во домовите на паганите, ги допира сакатите и болните. И Него исто така Го допира жена која страда од крвавење, Неговите нозе ги мие и брише блудница.
Притоа, за да се доближиш до Него се покажува дека не се потребни никакви ритуали за очистување: никаква „нечистотија“ не може да Го оскверни.
Напротив, секој што доаѓа или Го допира со вера, се очистува и внатрешно и надворешно.
Покрај Него нема чисто и нечисто, Елин/паган и Евреин, маж и жена, „туку сè и во сè е Христос“. И „кој сака да биде прв, нека биде последен од сите и слуга на сите“ (Марко 9:35).
И еве, две илјади години по Неговото доаѓање, што гледаме во Христовата црква? Зар не истото тоа старозаветно јудејство?
Повторно доближувањето до Бога се поврзува со маса задолжителни услови, кои го носат во себе истиот тој старозаветен дух – ти мораш да се очистиш себеси, да станеш достоен за да се допреш до Него.
Повторно задолжителни пости, завеса меѓу Светињата на светињите и останатиот храмски простор, забрана за влез во олтарот за сите освен за свештенството, забрана за допирање на престолот и жртвеникот од страна на „профаните“-мирјани, забрани за жените за време на крвавење да влегуваат во храмот и да примаат причест, делење на „чисти“ православни и „нечисти“ католици и протестанти… – бесконечно мноштво од прегради, столпчиња, оградички и плотови.
Некогаш Дионисиј Ареопагит, негодувајќи против христијаните кои почнале да избегнуваат причест под изговор на сопствената недостојност и нечистотија, рекол дека не Го осветуваме ние Бога, туку Тој – нас. Тој дојде за нечистото да стане чисто и недостојното – достојно.
Верата е единствениот услов за нашето општење со Бога. Вера не во Бога, туку верба на Бога, како што точно забележа отец Петар Мешчеринов. Доверба. Подготвеност да се предадеме себеси во Неговите раце. Увереност во Неговата љубов и милосрдие кон нас.
И затоа меѓу христијаните не може да има повеќе или помалку чисти. Ние сите сме грешници и сите сме светии – преку светоста на Оној Кој нè осветува.
свештеник Јоан Бурдин
