Со Чист Понеделник започнува Великиот пост за Православната Црква, а воедно завршува периодот на Месопуст и Сирни поклади. Овој ден го носи името „чист“ затоа што верниците се повикуваат на духовно и телесно очистување – преку покајание, молитва и воздржување.
Чистиот Понеделник е ден на строг пост и воедно неработен ден за многумина верници. Постот трае 40 дена, според примерот на четириесетдневниот пост на Христос во пустината.
Според традицијата, на овој ден се јаде посна храна. Во Грција е вообичаено да се подготвува „лага̀на“ – бесквасен леб што се пече само за Чист Понеделник – како и разни посни јадења, најчесто зеленчук и грав без масло. Дел од народниот обичај е и пуштањето змеј (хартиен змеј), што симболично го изразува духовното издигнување и ослободување.
Чистиот Понеделник се празнува 48 дена пред Велигден.
„Госпоѓа Саракост“ – стар народен обичај
Еден речиси заборавен обичај е оној на „Госпоѓа Саракост“. Станува збор за своеобразен народен календар со кој се броеле седмиците на Великиот пост.
Во повеќето краишта таа била претставена како хартиена фигура на жена со прекрстени раце во молитва, налик на монахиња. Немала уста – како симбол на постот – и имала седум нозе, што ги претставувале седумте недели на постот. Секоја сабота се отсекувала по една нога, сè до Велика Сабота, кога се отсекувала и последната.
Хартиената фигура потоа се виткала и се криела во сува смоква. Смоквата се ставалa меѓу други плодови, а оној што ќе ја пронајдел се сметало дека ќе го следи благослов.
Во некои делови на Грција, „Госпоѓа Саракост“ не се изработувала од хартија, туку од тесто направено од брашно, сол и вода. Постоела и варијанта изработена од платно и полнета со пердуви.
За овој обичај се зачувани и народни стихови што ја опишуваат „Госпоѓа Саракост“ како стара традиција што бабите ја правеле со брашно и вода, со крст на главата, без уста поради постот, и со седум нозе за броење на седмиците до доаѓањето на Велигден.
Чистиот Понеделник не е само календарски почеток на постот, туку и духовен повик кон преиспитување, простување и обновување на внатрешниот живот.
Извор: vimaorthodoxias.gr
