Во комунистичка Албанија атеизмот беше вграден во самиот устав. Поседувањето примерок од Евангелието можеше да значи десет години затвор – ако човек имаше среќа. Црквите беа уништени, свештенството погубувано, а духовниот живот на целата нација оттурнат во илегала. Во таков свет архиепископот на Тирана, Драч и цела Албанија, Јован, првпат се сретнал со христијанството – преку позајмена книга, како што откри во интервју за Orthodox Observer.
„Тоа не беше преобраќање“, вели архиепископот Јован. „Тоа беше откровение.“
Неговите предци биле христијани пред еден османлиско-албански владетел да ги преобрати јужните села во бекташизам – религиски синкретизам меѓу православното христијанство и суфискиот ислам. Но кога се родил архиепископот Јован – тогаш под името Фатмир Пелуши – во неговото семејство веќе немало никаква верска традиција. Неговиот прв допир со светоста на Евангелието се случил во четвртата година од средното училиште, кога пријател на неговиот брат му дал книга на француски јазик. Никој од нив не знаел дека книгата е Евангелието според Јован.
„Кога го прочитав Евангелието, ја почувствував истата радост од детството“, се сеќава архиепископот Јован. Како најмлад од осум деца, тој се сеќава на чувството на заштита и топлина што постепено исчезнувало со растењето. Неговата прва молитва била едноставна: „Ти благодарам, Боже, што ми ја врати радоста од детството.“
Тој бил крстен на 24 јуни 1979 година, земајќи го името на свети Јован Крстител. На крштението присуствувале само тројца – свештеникот, кумот и едно момче што чувало стража надвор.
Свештеникот што го крстил, отец Косма Ќирјо, ризикувал сè со тој чин; друг свештеник во северниот град Скадар веќе бил погубен само затоа што извршил крштение.
„Беше многу полесно да се најде динамит отколку Евангелие“, вели архиепископот Јоан.
Во годините на обновување на Албанската православна црква, тогашниот митрополит Јован му оддал почит на отец Косма за неговата долгогодишна служба во опасни услови, хиротонисувајќи го за епископ. Синот на човекот што стоел на стража за време на крштението денес е свештеник.
Ова лично искуство го обликува и начинот на кој архиепископот Јоан ја гледа својата служба. Кога зборува за потребата од видливо единство меѓу православните цркви, тој зборува од искуството на народ кој некогаш немал црква и кој знае што значи кога таа повторно воскреснува.
„Видливото единство е сведоштво“, вели архиепископот. „Тоа им дава надеж на нашите луѓе и на другите кои денес немаат дијалог.“
„Многу е важно луѓето нешто да видат. Можеме да го чуваме единството во нашите срца, но тоа не е доволно – вистинското единство мора да се изрази.“
Во неделата архиепископот Јован ја прослави Неделата на Православието заедно со свештеници и архиереи од десет различни јурисдикции. Според него, токму овој настан ја покажува важноста на видливото единство.
„Им дадовме порака и ја видов реакцијата на луѓето“, вели тој. „Сите беа радосни; тоа им дава надеж.“ Според него, архиереите имаат одговорност не само за себе, туку и за својот народ.
Во Албанија единството за кое зборува архиепископот се практикува не само меѓу христијаните, туку и меѓу различните религиски традиции. Христијанските и муслиманските заедници развиле, како што тој го нарекува, „дијалог на животот“, обликуван од заеднички училишта, соседства и трпези.
„Луѓето живеат заедно“, вели архиепископот. „Можно е да се живее во мир ако се почитуваме и се сакаме.“
Во албанските меѓурелигиски совети претседателството се ротира секоја година меѓу верските лидери. „Откако ќе завршиме со состанокот, имаме заедничка вечера“, објаснува архиепископот. „Ако сме во црква, ние ја организираме; ако сме во џамија, тие го прават тоа.“
„Ова и дава стабилност на државата и на луѓето“, додава тој. „Тоа е пријателство, а со пријателите не се војува.“
Тој раскажува и приказна за една постара жена која секогаш чувствувала страв кога го сретнувала локалниот муфтија. Но откако го видела архиепископот Јован како мирно разговара со него, нешто се променило.
„Таа ми рече: ‘Сега кога ги гледам со вас, ми делуваат поинаку’“, раскажува архиепископот.
„Кога луѓето ќе нè видат заедно, тоа се пренесува и на народот.“
На прашањето како Црквата треба да реагира кога верата се користи како оружје, архиепископот е недвосмислен.
„Манипулацијата со верата е грев“, вели архиепископот Јован. „Архиепископот Анастасиј секогаш велеше дека прашањето не е на која страна стоиш. Важно е како ја осудуваш неправдата.“
Ова убедување го обликувало и односот на Православната Црква на Албанија кон војната во Украина.
„Од првите денови на руската агресија врз Украина, нашата Црква даде изјава“, вели архиепископот. „Секоја недела, на секоја литургија, се чита молитва со осуда на агресијата и молитва до Бога за мир.“
„Верувам дека Албанската црква го следеше примерот на свети Јован Златоуст“, додава тој. „Кога го обвинија дека го напаѓа царот и царицата затоа што повикува на правда, тој одговори: ‘Никогаш не зборував против луѓето. Зборував против неправдата.’“
Архиепископот Јован нагласува дека христијанството учи на универзална и безусловна љубов.
„Невозможно е да сакаш едни, а да ги мразиш другите“, вели тој. „Ако имаш љубов, ги сакаш сите – инаку тоа не е вистинска љубов.“
Тој ја објаснува оваа мисла со приказна за романски свештеник кој поминал 20 години во затвор пред да биде ослободен по притисок од Западот. Кога дошол во Франција, еден новинар го прашал зошто комунистите ги мразеле христијаните. Свештеникот го поправил: тие не ги мразеле само христијаните – ги мразеле сите.
„Ако има омраза, таа се шири“, вели архиепископот. „Прво ќе ја мразиш другата религија, а потоа ќе почнеш да ги мразиш и луѓето од сопствената религија.“
Тој ја нагласува и заедничката човечност на сите луѓе.
„Свети Григориј Ниски вели дека да се зборува за човечки суштества во множина е ерес“, објаснува архиепископот. „Постои едно човештво, но милиони личности – како што Света Троица е едно божество, но три личности.“
Тој се повикува и на богословието на иконата за да објасни зошто дијалогот – и меѓу православните и меѓу различните религии – е духовна неопходност, а не само практична потреба.
„Дијалогот со другите е многу важен затоа што е еден вид откровение“, вели тој. „Кога ќе почнеш да го гледаш другиот човек, ја гледаш иконата Божја во него. Ако навистина ја видиме таа икона – ќе го засакаме.“
Оваа визија на верата, вели тој, може да ја има само човек кој некогаш го читал Евангелието во тајност и бил крстен во подрум додека некој чувал стража надвор.
Архиепископот Јован ја примил верата како нешто скриено. Денес, вели тој, таа мора да биде видлива – во заедничка трпеза меѓу луѓе од различни вери, во стара жена што веќе не се плаши од своите соседи, и во верните што се собираат околу една иста света чаша.
Извор: orthodoxtimes.com
