од Frederica Mathewes-Green – 2003 година
Добредојдовте во Православната Црква! Постојат многу работи во нашето богослужение што се разликуваат од службите во другите цркви – било римокатолички, протестантски или евангелски. За да се избегне збунетост, еве ги дванаесетте работи за кои посакувам некој да ми ги објаснеше пред првата моја посета на православна црква.
________________________________________
1. Чувство на светост.
Ако доаѓате од протестантска или нелитургиска традиција, може да се почувствувате преплавени во моментот кога ќе влезете во православен храм. Ќе ве опкружи блесок на бои – одеждите на свештениците и иконите на ѕидовите. Мирисот на темјан ќе ви го исполни носот, можеби дури ќе ве натера да кивнете. Ќе слушнете богато, длабоко трогателно, но непознато пеење. А луѓето околу вас ќе палат свеќи, ќе целиваат икони, ќе се прекрстуваат, ќе се поклонуваат, ќе стојат во молитва. За некој навикнат на четири голи ѕидови и амвон, ова може да изгледа многу чудно.
Важно е да се запамети: ништо од ова не е цел сама по себе. Сето тоа што го гледаме, слушаме, мирисаме, допираме, вкусуваме или правиме во Православната Црква има една единствена цел – да нè приближиме до Бога. Бидејќи Бог нè создал со тело и со сетила, ние веруваме дека Тој сака да ги користиме за да се доближиме до Него.
________________________________________
2. Стани, стани за Христос.
Во православната традиција, верниците стојат речиси целата служба. Навистина. Во некои цркви дури и нема клупи, туку само неколку столчиња по ѕидовите за старите и немоќните. Ќе има варијации: постари цркви што купиле згради од други конфесии ќе имаат клупи. Ако ви е премногу тешко да стоите, слободно седнете – со време станува полесно.
________________________________________
3. Со овој знак – моли се.
Во православната Литургија крсниот знак се прави многу често. Секогаш кога се спомнува Света Троица, кога се целива крст или икона, и во многу други моменти. Но не сите го прават на ист начин: некои се прекрстуваат трипати по ред, некои ја спуштаат раката до подот. Пред целивање на икона, често верниците двапати се прекрстуваат со поклон до земја, ја целиваат иконата, а потоа уште еднаш се прекрстуваат.
Крсниот знак се прави со десната рака: чело, гради, десно рамо, па лево, завршувајќи врз срцето – спротивно од католиците/епископалците. Палецот и прстите заедно ги претставуваат Троица, а двата прста свиткани кон дланката – двете природи на Христос.
________________________________________
4. Нема ли коленичење?
Обично во неделите не клечиме. Но понекогаш правиме метании (поклони до земја). Тоа не е како католичката прострација со легнување, туку клекнување, ставање раце на под и допирање на челото. На почеток е чудно, но со време станува природно.
Некои тоа го прават кратко (како во молитвата на св. Ефрем Сирин за време на Великиот пост), а понекогаш остануваат во поклон подолго (во делови од евхаристиската молитва). Не сите мора да прават метании – може да стоите или само да ја наведнете главата. Никој нема да ве осуди.
________________________________________
5. Целивање.
Ние целиваме нешта. При влегување, иконите (Христа на нозете, светителите на рацете). Некои ја целиваат чашата, одеждата на свештеникот, или Крстот на крајот од службата . Исто така, пред Причест верниците се поздравуваат со целив – „целив на љубовта“ (1 Петар 5:14). Во различни култури тоа изгледа различно: Грците и Арапите двапати, Словените трипати, а Американците обично се прегрнуваат.
Поздравот е „Христос е меѓу нас!“ – „Е и ќе биде!“
________________________________________
6. Благословен и осветен леб.
Само православните се причестуваат, но сите можат да вкусат благословен леб („антидор“). Лебот се пече од верници, а свештеникот отсекува дел наречен „Агнец“ кој станува Тело Христово. Остатокот се сече и се благословува.
За време на причест, верниците приоѓаат и свештеникот со лажица дава парче од натопениот Агнец, заедно со молитва по име. Потоа верниците земаат од благословениот леб и го делат со сите – вклучувајќи посетители и неправославни.
________________________________________
7. Нема „општа исповед“.
Во литургијата нема заедничка молитва за исповед на гревови. Очекувано е верниците редовно да се исповедаат лично пред Христос, во присуство на свештеник. Свештеникот е духовен татко, а неговата сопруга има посебна улога (на грчки „Презвитера“, на руски „Матушка“).
Во Символот на верата, Светиот Дух „произлегува од Отецот“ – без додатокот „и од Синот“, кој е западна измена.
________________________________________
8. Музика, музика, музика.
Околу 75% од службата е пеење. Традиционално без инструменти, најчесто хор на капела. Во арапски цркви звучи ориентално, во словенски повеќегласно. Сето тоа е едно непрекинато пеење – Литургијата е „една непрестајна песна“.
________________________________________
9. Нема кратенки.
Православното богослужение никогаш не е кратко и „ефикасно“. Сè е полно со молитви и повторувања. На почетоците Литургијата траела повеќе од пет часа, денес најчесто 90 минути (на св. Јован Златоуст). Литургијата на св. Василиј е подолга и се служи на одредени денови.
Пред литургијата има и други служби (Утрена), па свештеникот е на олтарот со часови.
________________________________________
10. Љубов кон Богородица
Православието ја почитува Пресвета Богородица како Мајка Божја („Богородица“ – Theotokos). Кога пееме „Пресвета Богородице, спаси нè“ – тоа значи „заштити нè, застапувај се за нас“. Како што бараме молитви од другите, така бараме и од светителите.
________________________________________
11. Трите врати
Секој храм има иконостас пред олтарот – со централни „Царски двери“ преку кои излегува Евхаристијата. Другите мали врати се „Ѓаконски двери“. На олтарот служат само свештеници, ѓакони и олтарски момчиња (машки), но жените имаат истакната улога во сите други области – пеат, читаат, сликаат икони.
________________________________________
12. Дали Американците се добредојдени?
Во градовите има многу православни цркви – грчки, руски, српски, арапски – но сите се една Црква. Разликата е во јурисдикцијата и јазикот, не во верата.
Во САД има околу 6 милиони православни, а во светот 250 милиони – втора најголема христијанска заедница. И покрај етничките разлики, единството во Верата и моралот е целосно. Тоа го припишуваме на Светиот Дух.
Не сите парохии се навикнати на посетители, некои се повеќе етнички затворени. Затоа е добро да се посети неколку за да се најде онаа што најмногу одговара – особено ако службата се служи на англиски или јазик што го разбирате.
На почеток православието изгледа чудно, но со време станува сè попознато и попријатно – како дом, што ве воведува во Царството Божјо.
________________________________________
Извор: Frederica Mathewes-Green – 12 Things I Wish I Knew
