Овогодишните празнични денови во Ерусалим поминаа во необична и тешка атмосфера, обележана со воени безбедносни мерки, ограничен пристап до светите места и силно чувство на неизвесност кај верниците. Наместо вообичаените масовни поклонички собири, Стариот град во одделни денови беше речиси празен, а пристапот до Црквата на Пресветиот Гроб и другите светилишта беше ограничуван поради војната и опасноста од ракетни напади.
Ситуацијата дополнително се влоши на 29 март, кога израелската полиција им го попречи влезот на католичките црковни поглавари во Храмот на Пресветиот Гроб за празнувањето на Цветници. Латинската патријаршија и Кустодијата на Светата Земја со заедничко соопштение изразија „длабока тага“ што молитвата на еден од најсветите денови од христијанскиот календар била спречена, а AP оцени дека станува збор за прв ваков случај „по првпат по многу векови“. Израелските власти, од своја страна, објаснија дека мерката била донесена поради безбедносни причини, тесните улички на Стариот град и недостигот од заштитни засолништа.
Веќе следниот ден, на 30 март, црквите во Ерусалим соопштија дека, „во светлина на актуелната состојба на војна“, ограничувањата за јавни собири остануваат во сила и дека богослужбите ќе бидат пренесувани во живо за верниците во Светата Земја и низ светот. Оваа формулација јасно покажува дека проблемот не бил само еден изолиран инцидент, туку поширок режим на ограничувања што ја погоди целата Страсна седмица.
Позадината на овие мерки беше реална безбедносна закана. На 16 март Reuters објави дека шрапнели од балистички ракети и од израелски пресретнувачи паднале околу ѕидините на Стариот град и во близина на едни од најсветите места за христијаните, муслиманите и Евреите, вклучително и во близина на Храмот на Пресветиот Гроб и комплексот Ал Акса. Иако немало жртви и големи оштетувања, самото приближување на ракетните остатоци до овие места создаде атмосфера на вонредност и страв, која подоцна властите ја користеа како главно образложение за строгите рестрикции.
Во текот на првите априлски денови, состојбата остана затегната. AP и други извори известија дека главните свети места во Ерусалим биле затворени или силно ограничени со недели, а традиционалните големи поворки биле откажани или сведени на многу мал број учесници. Дури по објавувањето на кревко примирје, на 9 април почна делумно олеснување: Храмот на Пресветиот Гроб, Ал Акса и Западниот Ѕид повторно беа отворени, а богослужбите постепено продолжија.
Сепак, и по повторното отворање, сè не се врати во нормала. На 11 април, за церемонијата на Благодатниот оган, Храмот на Пресветиот Гроб беше отворен, но под силно полициско присуство и со помал број верници од вообичаено. Times of Israel, повикувајќи се и на AP, објави дека храмот бил отворен само два дена претходно, по 40-дневно затворање за јавноста, и дека иако илјадници верници сепак дошле, присуството било осетно намалено, а движењето околу храмот било строго контролирано преку полициски пунктови. Во текот на денот беа забележани и инциденти со грубо приведување на некои палестински христијани, додека полицијата тврдеше дека интервенирала за одржување ред.
Особена тежина на целата слика ѝ дава и сведоштвото на митрополитот дабробосански Хризостом, изнесено во разговор за Vijesti.ba Podcast, во кој тој се осврнува и на своето негативно искуство при последната посета на Ерусалим. Според неговите зборови, додека оделе по улиците на Светиот Град за да се поклонат на христијанските светињи, тој и неговата придружба биле плукани на улица. Митрополитот ова го опиша како потресно и понижувачко искуство, нагласувајќи дека човек „не може нормално да отиде да им се поклони на своите светињи“, туку се соочува со отворена омраза и непочитување.
Неговото сведоштво е особено значајно затоа што не се сведува само на опис на еден изолиран инцидент, туку отвора пошироко прашање за атмосферата во Ерусалим и за односот кон христијанските поклоници. Во истото интервју, митрополитот Хризостом нагласува дека таквото однесување е „страшно“ и „срамота“, а како одговор посочува дека е неопходно да се развива поголемо почитување кон другите верски заедници. Со тоа, неговата изјава добива поширока димензија: не станува збор само за лично непријатно искуство, туку за предупредување дека во Светиот Град, покрај безбедносните и административните ограничувања, постои и реална опасност од верски мотивирано понижување на оние што доаѓаат да се поклонат.
Ова сведоштво се вклопува и во поширок контекст на претходно забележани инциденти против христијани во Ерусалим. Reuters уште во 2023 година извести дека христијанските заедници во градот предупредуваат на растечко вознемирување, навреди и непријателски постапки, што покажува дека зборовите на митрополитот Хризостом не стојат изолирано, туку се надоврзуваат на подолготрајна загриженост за положбата и достоинството на христијанското присуство во Светиот Град. (reuters.com)
Токму затоа ова негово сведоштво има особена тежина во контекст на овогодишната Пасха во Ерусалим. Во време кога пристапот до светите места беше ограничен, кога храмовите беа под силно полициско обезбедување и кога празничните собири се одвиваа во исклучително напната атмосфера, зборовите на митрополитот Хризостом ја дополнуваат пошироката слика: кризата не се исцрпува само во безбедносните мерки и воената состојба, туку задира и во самото чувство на достоинствено, мирно и слободно христијанско поклоништво во Ерусалим.
Затоа, ако треба со една реченица да се опише состојбата во Ерусалим овие денови, тогаш таа би гласела вака: светите служби не беа укинати, но беа длабоко засегнати од војната, рестрикциите и напнатата општествена клима. Богослужбениот живот продолжи, но во стеснет простор, под надзор, со прекинати традиции и со рането чувство на слобода на поклонение.
