### **1. Укинување на Охридската архиепископија (1767)**
**Политички контекст:**
Османлиската империја сака централизирана контрола преку Фанар за да ги држи православните под единствена управа.
**Архиепископ Арсениј II – молби до султанот (пред укинувањето):**
> „Охридската катедра не е само на Македонија, туку на многу народи и земји.“
> **Извор:** В. Кисас, *The Abolition of the Archdiocese of Ohrid* (Атина, 1990).
**Ферман на султан Мустафа III (1767):**
> „Охридската архиепископија се укинува, нејзините епархии се ставаат под власт на Цариградската патријаршија.“
> **Извор:** С. Ѓорѓиев, *Историја на Охридската Архиепископија* (Скопје, 2001).
—
### **2. Период под Српската православна црква (1920–1945)**
**Патријарх Варнава (СПЦ, 1930-ти):**
> „Македонската земја е древна српска земја и затоа природно припаѓа на Српската Црква.“
> **Извор:** Архив на СПЦ, Белград; цит. во Љ. Дурковиќ-Јакшиќ, *СПЦ и Македонија* (Белград, 1990).
**Македонски свештеници (1940-ти):**
> „Бараме архијереј од нашиот народ и служба на мајчин јазик.“
> **Извор:** Архив на МПЦ, Скопје.
—
### **3. Возобнова на МПЦ (1945–1967)**
**Прв црковно-народен собор, Скопје (1945):**
> „Народот бара возобнова на својата Црква – наследничка на Охридската архиепископија.“
> **Извор:** *Гласник на МПЦ*, бр. 1/1945.
**Архиепископ Доситеј (1967):**
> „Ние не се одделуваме од Православието, туку го продолжуваме делото на нашата древна Охридска архиепископија.“
> **Извор:** *Акти на Вториот црковно-народен собор*, Охрид, 1967.
**Синод на СПЦ (1967):**
> „Ова е акт на раскол; без согласност на Мајката Црква не може да биде признаен.“
> **Извор:** *Гласник СПЦ*, 1967.
—
### **4. Изолацијата (1967–2002)**
**Архиепископ Доситеј (до 1981):**
> „Иако не сме признати, ние сме со народот и со нашата духовна традиција.“
**Архиепископ Ангелариј (1981–1986):**
> „Македонската црква е со својот народ, иако не призната од браќата по вера.“
> **Извор:** *Гласник на МПЦ*, 1975–1985.
**Патријарх Герман (СПЦ, 1974):**
> „Во Македонија има група свештеници што се самопрогласиле за црква. Ние тоа не можеме да го прифатиме.“
> **Извор:** *Политика*, Белград, 1974.
**Послание на Синодот на МПЦ (1992, архиепископ Гаврил):**
> „Ние ја продолжуваме светата традиција на Охрид и нема да отстапиме од патот на автокефалијата.“
> **Извор:** *Гласник на МПЦ*, 1992.
—
### **5. Нишкиот договор и ПОА (2002–2017)**
**Архиепископ Стефан (2002):**
> „Нашиот народ нема да прифати понижувања – автокефалија е единствениот пат.“
> **Извор:** Синодално соопштение, мај 2002.
**Патријарх Павле (СПЦ, 2002):**
> „Жалам што браќата Македонци не го прифатија решението, зашто со тоа остануваат во раскол.“
> **Извор:** *Гласник СПЦ*, 2002.
**Митрополит Јован Вранишковски (ПОА, 2005):**
> „Само Српската црква е канонска во Македонија; сè друго е политика.“
> **Извор:** *Блиц*, 2005.
**Европски суд за човекови права (2017):**
> „Одбивањето на регистрација на ПОА претставува повреда на слободата на здружување.“
> **Извор:** *Orthodox Ohrid Archdiocese v. North Macedonia*, Стразбур, 2017.
—
### **6. Украинскиот преседан и апелацијата (2018–2021)**
**Архиепископ Стефан (2019):**
> „Ако Вселенската патријаршија можеше да ја реши Украинската црква, тогаш може и нашата древна Охридска архиепископија.“
> **Извор:** *Нова Македонија*, 2019.
**Патријарх Иринеј (СПЦ, 2019):**
> „Не постои македонска црква; тоа е проект на политиката, не на верата.“
> **Извор:** *Танјуг*, декември 2019.
**Митрополит Петар (2020):**
> „Ако СПЦ продолжи да не кочи, ќе ја изгуби шансата да биде Мајка Црква.“
> **Извор:** *Телма ТВ*, 2020.
**Патријарх Вартоломеј (Фанар, 2018, за Украина):**
> „Вселенската патријаршија има право и должност да решава прашања на автокефалија.“
> **Извор:** *Homily, Киев 2018.*
—
### **7. Пресвртот (2022)**
**Патријарх Вартоломеј (9 мај 2022):**
> „Го примаме народот и свештенството на Охридската архиепископија во евхаристиско единство.“
> **Извор:** *Ecumenical Patriarchate Communiqué*, 9.5.2022.
> *Белешка:* Во актот е користено името „Охрид“, без етникон „Македонска“.
**СПЦ (16–19 мај 2022):**
> „Од денес нема повеќе раскол, туку љубов и заедништво.“
> **Извор:** *СПЦ – официјално соопштение*, 19.5.2022.
**Патријарх Порфириј (24 мај 2022, Скопје):**
> „Денес го надминуваме долгогодишниот раскол – МПЦ-ОА е наша сестра црква.“
> **Извор:** *СПЦ – Литургија во Скопје*, 24.5.2022.
**Архиепископ Стефан (5 јуни 2022, Белград):**
> „Овој ден е историски: по векови неправди, нашата Црква е призната како рамноправна.“
> **Извор:** *Гласник МПЦ-ОА*, јуни 2022.
—
### **8. РПЦ (2022)**
**Синод на РПЦ (25 август 2022):**
> „МПЦ-ОА ја признаваме како автокефална сестринска црква, а името на Архиепископот Стефан го внесуваме во диптисите.“
> **Извор:** *Moscow Patriarchate – DECR*, 25.8.2022.
**Митрополит Иларион (РПЦ, 2022):**
> „Ова решение беше можно затоа што дојде преку Српската црква, а не преку самоволна интервенција на Фанар.“
> **Извор:** *RIA Novosti*, септември 2022.
—
### **9. Отворени прашања (2023–2024)**
**Романска патријаршија (9 февруари 2023):**
> „Ја признаваме автокефалијата доделена од СПЦ, но очекуваме финален томос од Вселенската патријаршија за целосен консензус.“
> **Извор:** *Basilica.ro*, 9.2.2023.
**Митрополит Петар (2023):**
> „Без Фанар автокефалијата ќе беше невозможна – СПЦ мораше да се прилагоди.“
> **Извор:** *Сител ТВ*, мај 2023.
**Архиепископ Стефан (Пасхално послание, 2024):**
> „Нашата Црква денес е рамноправна, но процесот на прифаќање од сите помесни цркви сè уште трае.“
> **Извор:** *Официјален сајт на МПЦ–ОА*, април 2024.
